Η κάμερα του Zougla.gr και ο δημοσιογράφος Χρήστος Μαζάνης επισκέπτονται την 180 Μοίρα Κατευθυνόμενων Βλημάτων HAWK στο Καπανδρίτι και τις πυροβολαρχίες.
«Εκπαιδευόμαστε όπως θα πολεμήσουμε. Η αντιαεροπορική προστασία της Αττικής είναι πλήρης. Όλοι οι εχθρικοί στόχοι κλειδώνονται και εξουδετερώνονται», αναφέρουν τα στελέχη της 180 μοίρας Κατευθυνόμενων Βλημάτων «HAWK» στο Καπανδρίτι. Καταγράφουμε από κοντά την απαιτητική εκπαίδευση αλλά και την ετοιμότητα του αντιαεροπορικού πυροβολικού, την ώρα που η Τουρκία εκτοξεύει συνεχώς απειλές διαμηνύοντας πως θα βάλει με βαλλιστικό πύραυλο ο οποίος θα φτάσει μέχρι την Αθήνα.
Ο αναθεωρητισμός δεν έχει θέση στην σύγχρονη εποχή είναι το μήνυμα που εκπέμπει με σαφήνεια η ελληνικήπλευρά, με ένα διπλωματικό σπριντ να είναι σε εξέλιξη στην βαλκανική… γειτονιά. Η Αθήνα έχει πυκνώσει τις επαφές της με τα Τίρανα, με στόχο να κατατεθεί ένα συνυποσχετικό στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για την οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η Τουρκία επιδιώκει να παίξει ρόλο στην περιοχή και να συσφίξει ακόμα περισσότερο τις σχέσεις της με την Αλβανία. Μάλιστα, η κυβέρνηση της γειτονικής χώρας προχώρησε σε συμφωνία με την Άγκυρα για την αγορά drones με τον Αλβανό πρωθυπουργό Έντι Ράμα να δηλώνει πως «είμαστε περήφανοι που είμαστε στην ίδια πλευρά και στρατηγικοί εταίροι με τον Ερντογάν». Να σημειωθεί πως αίσθηση προκάλεσε συνέντευξη που έδωσε ο Σαλί Μπερίσα -πρώην πρωθυπουργός της Αλβανίας- ο οποίος αποκάλυψε πως με δάκτυλο της Τουρκίας δεν προχώρησε η θαλάσσια συμφωνία των δύο χωρών το 2009.
Χθες ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Δένδιας, από τα Τίρανα που πραγματοποίησε επίσκεψη, φρόντισε να στείλει μηνύματα με… αποδέκτες. Σημείωσε πως η Ελλάδα ανέκαθεν υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της ευρωπαϊκής προοπτικής της Αλβανίας και όλων των Δυτικών Βαλκανίων, «στο πλαίσιο, βεβαίως, μιας δίκαιης αιρεσιμότητας, αυστηρής αλλά δίκαιης». Έκανε δε αναφορά σε αναθεωρητικές δυνάμεις που προσπαθούν «να προσεγγίσουν τα Δυτικά Βαλκάνια με απώτερο στόχο, φοβάμαι, όχι τη συνεργασία, αλλά τη δημιουργία ζωνών επιρροής που δεν συνάδουν ούτε με το ευρωπαϊκό acquis, ούτε με την ευρωπαϊκή προοπτική, ούτε με τις ευρωπαϊκές αξίες».
Μάλιστα, ο Νίκος Δένδιας σε συνομιλία με δημοσιογράφους σημείωσε πως η Αλβανία έχει κάνει την επιλογή να καταστεί μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπογραμμίζοντας πως αυτό συνεπάγεται και μια σειρά από παραμέτρους. Χαρακτηριστικά τόνισε πως «η Ελλάδα δεν έχει κανένα πρόβλημα με την Τουρκία καθεαυτή. Ούτε έχει κανένα ζήτημα με το να συνεργάζονται με την Τουρκία. Αλλά, έχει ένα μεγάλο πρόβλημα με τον τουρκικό αναθεωρητισμό, όπως και με κάθε αναθεωρητισμό. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε παράμετρος πρέπει αφενός μεν να υπηρετεί την Ευρωπαϊκή ιδέα, αφετέρου να μην επιτρέπει την εκδήλωση αναθεωρητισμών στην περιοχή».
Να σημειωθεί εδώ πως η Αθήνα εστιάζει στη βαλκανική «γειτονιά» και τις τελευταίες ημέρες ο Νίκος Δένδιας έχει μεταβεί το Βελιγράδι και την Πρίστινα, ενώ είχε επισκεφθεί πρόσφατα τη χώρα μας ο υπουργός Εξωτερικών της Βόρειας Μακεδονίας. Με την τουρκική πλευρά να «κοιτά» επίσης στην περιοχή και να συζητά την προμήθεια drones στο Κόσοβο, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Σερβίας
Επίσκεψη Μητσοτάκη σε μειονοτικές περιοχές
Σήμερα ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, θα επισκεφθεί τη Χειμάρρα, τη Λειβαδιά και τη Δερβιτσάνη και θα έχει συναντήσεις με μέλη και εκπροσώπους της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας στην Αλβανία. Υπενθυμίζεται πως ο πρωθυπουργός είχε επισκεφθεί πριν από δύο εβδομάδες την Αλβανία αλλά τότε -όπως είχε ανακοινωθεί από την κυβερνητική πλευρά- δεν είχε καταστεί εφικτό να επισκεφθεί τα χωριά της ελληνικής μειονότητας λόγω καιρικών συνθηκών.
Πρώτος σταθμός του πρωθυπουργού θα είναι η Χειμάρρα, όπου θα συναντηθεί με εκπροσώπους της μειονοτικής οργάνωσης «Ομόνοια», ενώ θα συνοδεύεται από τον Ολυμπιονίκη Πύρρο Δήμα. Στη συνέχεια θα μεταβεί στη Λειβαδιά και τελευταίος σταθμός θα είναι η Δερβιτσάνη, όπου τον πρωθυπουργό θα περιμένει ο Αλβανός ομόλογός του Έντι Ράμα.
Να σημειωθεί εδώ πως την Τετάρτη σε μια σοβαρή καταγγελία προχώρησε ο πρώην πρόεδρος του κόμματος «Ομόνοια» Λεωνίδας Παππάς. Σε ανάρτησή του στο Facebook, ο κ. Παππάς κατήγγειλε πως ο πρόεδρος της Αλβανίας Μπαϊράμ Μπεγκάι, απαίτησε να κατέβει η ελληνική σημαία από τον μειονοτικό δήμο της Φοινίκης.
Εμμένει στις προκλήσεις ο Ερντογάν
Την ίδια στιγμή, ένα βήμα μπρος και δύο πίσω κάνει ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που συντηρεί το κλίμα έντασης στις σχέσεις με την Ελλάδα. Το τετ α τετ την προηγούμενη εβδομάδα των διπλωματικών συμβούλων και συνεργατών του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έδειξε πως θα μπορούσε να ανοίξει ένα μικρό «παράθυρο» διαλόγου.
Ωστόσο, ακολούθησαν νέες εμπρηστικές δηλώσεις από τον Τούρκο πρόεδρο αλλά και ένα μπαράζ παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου. Με την γειτονική χώρα να κάνει το άσπρο -μαύρο και να ισχυρίζεται πως υπήρξε «παρενόχληση» από ελληνικά αεροσκάφη. Το «γαϊτανάκι» των προκλητικών δηλώσεων συνέχισε την Τετάρτη ο υπουργός Άμυνας της γειτονικής χώρας, Χουλουσί Ακάρ, που έφτασε στο σημείο να κατηγορήσει την Ελλάδα για «επεκτατικές και επιθετικές πολιτικές» που «τροφοδοτούν την αστάθεια».
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Άγκυρα επιδίδεται σε ένα blame game, σε μια ατελέσφορη προσπάθεια να πείσει την διεθνή κοινότητα πως δεν έχει την αποκλειστική ευθύνη για το αδιέξοδο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Στόχος αυτής της στρατηγικής είναι να βελτιώσει τις σχέσεις της με τη Δύση, ενώ επιμένει στο θέμα των αμερικανικών F-16. Πάντως, στις ΗΠΑ ο Ρόμπερτ Μενέντεζ-από το βήμα της Γερουσίας- διεμήνυσε για μια ακόμα φορά ότι δεν πρόκειται να συναινέσει στην ικανοποίηση του αιτήματος της Άγκυρας για την αναβάθμιση και την απόκτηση νέων μαχητικών F-16.
Κι όμως ο στρατός του Χίτλερ όχι μόνο μπήκε αλλά και παρέλασε στο κέντρο της Μόσχας
copyright Ap Photos
Το όνειρο του Χίτλερ- που μεταλλάχτηκε σε εφιάλτη - ήταν να μπει στην πρωτεύουσα της Σοβιετικής Ένωσης, τη Μόσχα, όπως είχε κάνει και στο Παρίσι. Φιλοδοξούσε να κάνει τον περίπατό του μπροστά από το Κρεμλίνο, να φωτογραφιστεί μπροστά από το βαλσαμωμένο κορμί του Λένινκαι να επιστρέψει στο Βερολίνομε εικόνες στα μάτια του από τους απαστράπτοντες τρούλους του Αγίου Βασιλείου… Ο Χίτλερ δεν το κατάφερε, το κατάφεραν όμως 60.000 γερμανοί στρατιώτες!
Να πως έχει η ιστορία: Μόλις 16 ημέρες μετά την απόβαση των Συμμάχων στη Νορμανδία, μια δεύτερη μεγάλης κλίμακας επίθεση έσφιγγε τη Ναζιστική Γερμανία, σαν μέγγενη, από τα ανατολικά. Ήταν η Επιχείρηση Μπαγκρατιόν (Bagration), που άρχισε στις 22 Ιουνίου του 1944.
Ήταν ακριβώς η ημέρα που, πριν από τρία χρόνια, οι Ναζί εισέβαλαν στη Σοβιετική Ένωση. Η
Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα είχε πια βουλιάξει στο χιόνι, το αίμα και τη λάσπη και οι Σοβιετικοί διψούσαν για εκδίκηση. Ο Στάλινείχε επιμείνει πολύ να υπενθυμίζει τα αποτελέσματα της εισβολής του Ναπολέονταστη Ρωσίατο 1812 και συνέκρινε το «τότε» με την επίθεση του Χίτλερ. Για τους Σοβιετικούς ήταν, αναμφίβολα, θέμα επιβίωσης: αγωνίζονταν για την ίδια τους την ύπαρξή, όπως και κατά τον Πατριωτικό Πόλεμο του 1812.
Δεδομένου ότι ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος παραμένει μέχρι σήμερα γνωστός στη Ρωσία ως ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος, η σχέση είναι προφανής. Το όνομα «Bagration» επιλέχθηκε για να τιμηθεί η μνήμη του Γεωργιανού Πρίγκιπα που πολέμησε κόντρα στους Γάλλους και ο οποίος παίζει επίσης σημαντικό ρόλο ως χαρακτήρας στο επικό «Πόλεμος και Ειρήνη» του Λέοντος Τολστόι. Και μην λησμονούμε: και ο Στάλιν, Γεωργιανός ήταν! Πριν από την επίθεση, οι αντάρτικες μονάδες πίσω από τις γερμανικές γραμμές στη Λευκορωσία, την Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικήςπροκάλεσαν διακοπή των γραμμών ανεφοδιασμού και καταστροφικές δολιοφθορές στις εχθρικές υποδομές.
Έπειτα από εκτεταμένους βομβαρδισμούς, απεγκλωβίστηκαν περισσότεροι από δύο εκατομμύρια σοβιετικοί στρατιώτες πρώτης γραμμής. Οι Γερμανοί έχασαν περίπου 350.000 άνδρες. Οι Σοβιετικοί είχαν περίπου 5 φορές λιγότερα θύματα, καθιστώντας την Επιχείριση Μπαγκρατιόν μία από τις πιο επιτυχημένες σοβιετικές στρατιωτικές ενέργειες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Από τους 160.000 αιχμαλώτους λιγότερο από το ένα τρίτο επέζησε στην πορεία τους προς τα σοβιετικά στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Η θρυλική παρέλαση στη Μόσχα
Και περίπου 57.000 άνδρες από αυτούς που γλύτωσαν από τις σφαίρες των Σοβιετικών, παρέλασαν στη Μόσχα στις 17 Ιουλίου του 1944. Οι υψηλόβαθμοι αξιωματικοί ήταν μπροστάρηδες της παρέλασης, χωρίς σημαίες ασφαλώς, ενώ πλάι τους βάδιζε σοβιετική στρατιωτική συνοδεία. Νικημένοι και ταπεινωμένοι, οι γερμανοί αιχμάλωτοι περπάτησαν, πολλοί από αυτούς, στους δρόμους της Μόσχας με σκυμμένα τα κεφάλια από ντροπή, κι άλλοι για να προφυλαχτούν από τις πέτρες και τα φτυσίματα του κόσμου που τους αποδοκίμαζε. Όλοι τους, όμως, έδειχναν σαν να ήταν ανακουφισμένοι που δεν (θα) συμμετείχαν πια στις ανελέητες πολεμικές συγκρούσεις. Και δεν έδειχναν να τους νοιάζει διόλου που η πόλη στην οποία έφτασαν λίγα χιλιόμετρα μακριά της το 1941 τους χλεύαζε τώρα, λίγους μήνες πριν μπει ο Κόκκινος Στρατός στο Βερολίνο.
Η Μόσχα αποδοκιμάζει τους ηττημένους. /copyright Ap PhotosΘα ήταν περιττό να αναφερθεί ότι η παρέλαση των άθλιων Ναζί, χρησίμευσε ως τόνωση του ηθικού τόσο για τον σοβιετικό λαό όσο και για τον στρατό, αφού από την εποχή του Ναπολέοντα οι πολίτες της Μόσχας δεν είχαν δει έναν εχθρό τόσο ταπεινωμένο και καταρρακωμένο. Κι όταν πέρασε η σχοινοτενής ουρά των αιχμαλώτων, υδροφόρες με μάνικες ξέπλυναν επιδεικτικά τους δρόμους σε μια ακόμα συμβολική κίνηση: καθάριζαν το χώμα από τα λερά πόδια των εισβολέων. Οι ιστορικοί ονόμασαν εκείνη την παρέλαση των φαντασμάτων της ναζιστικής πολεμικής μηχανής The Great Waltz και όλα πια τραβούσαν προς το τέλος τους. Κι ο πρίγκιπας Πιότρ Ιβάνοβιτς Μπαγκρατιόν κοιμήθηκε πια ήσυχος κάτω από το χώμα του Μποροντίνο…
Πρόκειται για μία αλμυρή πίτα, η οποία είναι ιδανική για όλες τις ώρες της ημέρας. Η συγκεκριμένη συνταγή είναι πολύ εύκολη. Αρκεί να την ακολουθήσετε κατά γράμμα. Αναλυτικότερα, όλα όσα οφείλετε να γνωρίζετε:
Τα υλικά της συνταγής:
1 αυγό.
1 γιαούρτι στραγγιστό 200 γραμμάρια.
130 γραμμάρια ηλιέλαιο
200 γραμμάρια λιωμένο βούτυρο μαλακό
500 γραμμάρια αλεύρι.
2 κουταλάκια μπέικεν πάουντερ.
Μισό κουταλάκι αλάτι.
2 κουταλιές ψιλοτριμένο πεκορίνο ή κεφαλοτύρι.
Tριμμένη φέτα και μυζήθρα
Eπάλειψη με λίγο κρόκο αυγού και σουσάμι.
Τυρόπιτα κουρού: Η εκτέλεση της συνταγής
Ξεκινάμε την συνταγή σπάζοντας και βάζοντας ένα αυγό στο μπολ. –
Συνεχίζουμε αδειάζοντας στο μπολ τα 200 γραμμάρια από το στραγγιστό γιαούρτι. – Κατόπιν ρίχνουμε τα 130 γραμμάρια από το καλαμποκέλαιο ή ηλιέλαιο. – Ανακατεύουμε καλά με το αναδευτήρι για περίπου 2 λεπτά έως ότου το μίγμα να γίνει λείο σαν κρέμα. –
Το επόμενο βήμα είναι να προσθέσουμε στο μίγμα 200 γραμμάρια λιωμένο βούτυρο και συνεχίζουμε το ανακάτεμα για περίπου 2 λεπτά. –
Αδειάζουμε στο μπολ τα 500 γραμμάρια αλεύρι, τα 2 κουταλάκια μπέηκιν πάουντερ, μισό κουταλάκι του γλυκού αλάτι, και για ακόμα καλύτερη γεύση μπορούμε να προσθέσουμε 2 κουταλιές τριμμένο τυρί πεκορίνο ή κεφαλοτύρι. – Ανακατεύουμε για λίγο με μία κουτάλα. –
Συνεχίζουμε το ανακάτεμα με τα χέρια μας, έως ότου η ζύμη να μην κολλάει στα χέρια μας.
– Σκεπάζουμε το μπολ με την ζύμη και το βάζουμε στο ψυγείο για λίγη ώρα. –
Σε μία λαμαρίνα ψησίματος βάζουμε λαδόκολλα. –
Βγάζουμε το μπολ από το ψυγείο και με τα χέρια μας παίρνουμε μικρές ποσότητες ζύμης τις οποίες ανοίγουμε σε μορφή μικρού φύλλου πάλι με τα χέρια ή και με τον πλάστη. –
Βάζουμε επάνω στα φύλλα ζύμης με το κουτάλι μία ποσότητα τριμμένης φέτας ή και μυζήθρας ή μίγμα αυτών και κλείνουμε το φύλλο απλά διπλώνοντάς το δίνοντας και το σχήμα που θέλουμε. –
Φτιάχνουμε έτσι και γεμίζουμε τη λαμαρίνα με τις τυρόπιτες και κατόπιν με το πινέλο, αλείφουμε με τον κρόκο του αυγού την επιφάνειά τους. –
Τον κρόκο του αυγού μπορούμε να τον χτυπήσουμε σε ένα μικρό μπολ με λίγο γάλα ή και νερό. –
Συνεχίζουμε, πασπαλίζοντας τις τυρόπιτες με λίγο σουσάμι. –
Βάζουμε τη λαμαρίνα στο φούρνο και ψήνουμε στους 180 έως 190 βαθμούς και έως ότου οι τυρόπιτες να ροδίσουν. –
Μετά και από το ψήσιμο, οι τυρόπιτες κουρού είναι έτοιμες!
Η περίφημη Στήλη της Ροζέττας (Rosetta Stone) του 196 π.Χ. Ανακαλύφθηκε στην Αίγυπτο από Γάλλους το 1799.
Η Στήλη της Ροζέττας είναι είναι λεξικό που ξεκλείδωσε για τον σύγχρονο άνθρωπο τα μυστικά των ιερογλυφικών. Το ίδιο κείμενο είναι γραμμένο σε τρεις γλώσσες:
στα ιερογλυφικά (της εποχής 3000 π.Χ!),
στα δημώδη Αιγυπτιακά, δηλαδή στη γλώσσα των ανθρώπων της εποχής, και
στα αρχαία ελληνικά, δηλαδή την επίσημη γλώσσα της Αιγύπτου εκείνη την εποχή.
Το εύρημα αυτό απετέλεσε τη μόνη πηγή που μας έκανε να αποκρυπτογραφήσουμε τα αρχαία ιερογλυφικά. (αν κάνω λάθος επ΄αυτού, ας με διορθώσουν όσοι γνωρίζουν καλύτερα).
Οι φωτογραφίες είναι από παλαιότερη επίσκεψή μου στο Βρετανικό Μουσείο, όπου βρίσκεται.
Στον πρώτο σύνδεσμο, θα βρείτε και πρόσφατη ανάρτηση μίας ομάδας αρχαιολογίας στο facebook, που μου τα θύμισε όλα αυτά.
Εδώ να πούμε ότι το βαρέλι δίχως πάτο της γελοιότητας και ανοησίας των Σκοπιανών έχει πιάσει στα χέρια του και τη Στήλη της Ροζέττας. Υπάρχουν πάρα πολλοί Σκοπιανοί (και υποτίθεται σοβαροί άνθρωποι) που πιστεύουν ότι η Στήλη της Ροζέττας είναι το πρώτο γραπτό μνημείο της υποτιθέμενης «μακεδονικής γλώσσας». Τραγελαφικό. Η γλώσσα και το αλφάβητό τους, ο πρόγονος δηλαδή της βουλγαρικής, γράφτηκε για πρώτη φορά τον 7ο αιώνα μ.Χ. Δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία για το ποιες είναι οι γλώσσες στη Στήλη της Ροζέττας. Αλλά η ανοησία είναι απέραντη, όπως έλεγε και ο Αλβέρτος.
Και επειδή η κραυγαλέα αντιστροφή της πραγματικότητας είναι ίδιον της ανοησίας, να πούμε και το εξής.
Ο λόγος που η επίσημη γλώσσα της Αιγύπτου τον 2ο π.Χ. αιώνα ήταν τα ελληνικά, ήταν ασφαλώς ο Μέγας Αλέξανδρος ο Μακεδών. Ο μεγαλύτερος Έλληνας όλων των εποχών.
Όχι μόνο της Αιγύπτου, αλλά και όλου του τότε γνωστού κόσμου. Αυτή τη γλώσσα διέδωσε, αυτόν τον πολιτισμό διέδωσε.
Και η Στήλη της Ροζέττας, αλλά και η Καινή Διαθήκη λίγους αιώνες μετά, γράφτηκαν στα ελληνικά, ακριβώς επειδή ήταν η μόνη διεθνής γλώσσα τότε, και αυτό συνέβη λόγω του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Είδατε που η ανοησία μας βάζει να αποδεικνύουμε τα αυτονόητα.
Δεν ξέρω αν έχουμε συνειδητοποιήσει αυτή τη σύνδεση:
Δηλαδή, αφ’ ενός το πόσο σπουδαίο είναι ότι η Καινή Διαθήκη γράφτηκε στην ελληνική γλώσσα (που εν πολλοίς καταλαβαίνουμε κι εμείς ακόμα και σήμερα, και αυτό είναι ισχυρή ένδειξη της συνέχειας), και αφ’ ετέρου ότι ο λόγος που συνέβη αυτό ήταν η εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού λόγω του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Φοιτήτριες και φοιτητές του ΑΠΘ ανασυνθέτουν το προϊστορικό τραπέζι μέσα από απανθρακωμένους σπόρους που εντοπίζονται στη διάρκεια ανασκαφών.
Ψάρια, δημητριακά όπως σιτάρι, κριθάρι, αλλά και κεχρί που εξημέρωσαν από την Κίνα ήδη από την 7η χιλιετία π.Χ., φακές, μπιζέλια, λαθούρι, ρόβι, σύκα, άγρια αχλάδια, σταφύλια, βελανίδια, κράνα, κρασί και…μπίρα. Και για επιδόρπια απολάμβαναν γλυκά σιρόπια από σταφύλια ή άλλα φρούτα.
Πλούσιο σε γεύσεις ήταν το τραπέζι των προϊστορικών κατοίκων της Μακεδονίας, όπως μαρτυρούν τα αρχαιοβοτανικά ευρήματα.
Μάλιστα, κατά την πρώτη χιλιετία, όπως πληροφορούν τα αρχαία κείμενα, όσο κι αν φαίνεται παράξενο είχαν και γλυκά, ήταν δηλαδή ανεπτυγμένη η ζαχαροπλαστική και η αρτοποιΐα. Μία κατηγορία γλυκών ήταν οι πλακούντες, με διάφορα επίπεδα ζύμης, γεμισμένα με μαλακό τυρί και μέλι, κάτι σαν τη σημερινή μπουγάτσα ή μελόπιτα. Στα γεύματα σερβίρονταν επίσης τηγανίτες, αλλά και παστέλι, το σουσάμι μάλιστα μαρτυρείται ήδη στην Γραμμική Β και φαίνεται πως ήρθε από τη Μέση Ανατολή.
Οι προϊστορικοί κάτοικοι άλεθαν τα δημητριακά με μυλόπετρες και παρασκεύαζαν πλιγούρι ίσως και τραχανά, ή έφτιαχναν χυλούς και ψωμί, ενώ το κρέας δεν πρέπει να αποτελούσε βασικό είδος διατροφής και καταναλώνονταν σε ειδικές περιστάσεις, σε θυσιαστικά γεύματα και αργότερα στα συμπόσια.
Φοιτήτριες και φοιτητές του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. που συμμετέχουν στο πρόγραμμα PlantCult, με την ευθύνη και την επίβλεψη της καθηγήτριας Προϊστορικής Αρχαιολογίας του τμήματος και διευθύντριας του Εργαστηρίου Διεπιστημονικής Αρχαιολογικής Έρευνας (ΕΔΑΕ), Σουλτάνας Βαλαμώτη, πήραν σύγχρονους σπόρους από μονόκοκκο σιτάρι και κριθάρι και με μυλόπετρες αντίγραφα των προϊστορικών χρόνων που κατασκεύασαν με τη βοήθεια του Καταλανού αρχαιολόγου Toni Palomo και της ομάδας μελέτης εργαλείων άλεσης Δανάης Χονδρού, Τάσου Μπεκιάρη, Ισμήνης Νίνου και Maria Bofill, παρασκεύασαν πλιγούρι και τραχανά.
Η έρευνά τους έγινε στο Κοσμάτι Γρεβενών και πολύτιμη βοηθός τους αποδείχτηκε η Σοφία Παπαγεωργίου, στη μνήμη της οποίας αφιέρωσαν την εργασία τους, που με τίτλο «Deciphering ancient ‘recipes’ from charred cereal fragments: An integrated methodological approach using experimental, ethnographic and archaeological evidence», δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό Journal of Archaeological Science.
Η αείμνηστη Σοφία Παπαγεωργίου δεν ήταν απλώς η γιαγιά της Ιωάννας Μίμη, μιας από τις φοιτήτριες της ερευνητικής ομάδας, αλλά και μια γυναίκα παλιάς κοπής, που έμαθε και μετέφερε γενναιόδωρα στη νέα γενιά συνταγές, άγνωστες στο ευρύ κοινό. Έκανε για παράδειγμα πετιμέζι από άγρια αχλάδια, όπως ενδεχομένως και οι προϊστορικοί κάτοικοι της περιοχής της.
Πώς ήταν λοιπόν η διατροφή των αρχαίων κατοίκων του βορειοελλαδικού χώρου; Πού έβρισκαν τις πρώτες ύλες και πώς τις μαγείρευαν; Είχαν γλυκά; Σε πολλά από αυτά τα ερωτήματα δίνουν απαντήσεις οι ερευνήτριες και οι ερευνήτριες και οι ερευνητές του προγράμματος PlantCult (ERC, CoG, 2016-2021, GA682529) που υλοποιήθηκε στο ΑΠΘ και χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στο πλαίσιο του Horizon 2020, μέσω του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας.
Οι έρευνες και τα αποτελέσματα του προγράμματος ενθουσίασαν το βασιλικό ζεύγος της Ολλανδίας που ενημερώθηκαν γι΄αυτό κατά την πρόσφατη επίσκεψή τους στη Θεσσαλονίκη.
Όπως είπε η κ. Βαλαμώτη στη voria.gr η παλαιότερη απόδειξη μαγειρέματος κρύβεται στο 4.000 χρόνων πλιγούρι που βρέθηκε στη Μεσημεριανή Τούμπα (στον Τρίλοφο), ενώ το παλαιότερο κρασί στην Ευρώπη εντοπίστηκε στο Ντικιλί Τας της Καβάλας (κοντά στους αρχαίους Φιλίππους) και χρονολογείται στο 4.300 π.Χ. Χιλιάδες γίγαρτα (κουκούτσια σταφυλιών) και στέμφυλα που βρέθηκαν μαζί με ένα μεγάλο, σπασμένο κεραμικό σκεύος μέσα σε ένα κατεστραμμένο από φωτιά σπίτι οδηγούν στο συμπέρασμα πως εκεί με κάποιου είδους ζύμωση παράγονταν κρασί.
«Η αποκρυπτογράφηση αρχαίων συνταγών από απανθρακωμένους σπόρους δημητριακών δεν είναι εύκολη διαδικασία», λέει η κ. Βαλαμώτη και εξηγεί πως η ανασύνθεση της διατροφής στην προϊστορική περίοδο γίνεται με βάση τα απανθρακωμένα κατάλοιπα των φυτών που έρχονται στο φως και χρονολογούνται από τη Νεολιθική ως την Εποχή του Χαλκού.
Μια από τις πιο σπουδαίες ανακαλύψεις των τελευταίων χρόνων είναι ο εντοπισμός αλεσμένων δημητριακών, ηλικίας 4.000 χρόνων, πιθανόν βύνης που έχουν υποστεί μια επεξεργασία ζυθοποίησης. Τα αρχαιοβοτανικά κατάλοιπα φυτρωμένων σπόρων δημητριακών και θραύσματα αλεσμένων σπόρων, μαζί με μικρές μάζες που ερμηνεύονται ως υπολείμματα ζυθοποίησης, βρέθηκαν σε δύο σπίτια της Εποχής του Χαλκού, στο Αρχοντικό Πέλλας και στην Άργισσα της Λάρισας.
Η μπίρα ήταν διαδομένη κατά την προϊστορική περίοδο σε περιοχές όπως η Αίγυπτος και η Μεσοποταμία, πιθανόν και σε άλλες περιοχές βορειότερα του ελλαδικού χώρου. Δεν αποκλείεται λοιπόν η πρακτική της ζυθοποίησης να έφτασε από την ανατολική Μεσόγειο στην περιοχή του Αιγαίου.
Με κρασί και μπίρα οι αρχαίοι κάτοικοι της Μακεδονίας συνόδευαν τα γεύματά τους, αλλά και τα γλέντια τους, που είχαν καλό φαγητό και διασκέδαση.
Όταν οι άνθρωποι έπαψαν να είναι κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες, άρχισαν να καλλιεργούν τη γη και να εξημερώνουν τα άγρια φυτά. Το βασικό είδος διατροφής ήταν τα δημητριακά και τα όσπρια. Στα χωριά της Νεολιθικής εποχής η παραγωγή αποσκοπούσε στην αυτάρκεια του νοικοκυριού. Όταν όμως εμφανίζονται οι πόλεις, στην Αρχαία Ελλάδα, επειδή -όπως συμβαίνει και τώρα- οι καλλιεργούμενες ποσότητες δεν επαρκούσαν πάντα, γινόταν εισαγωγές από περιοχές της Μαύρης Θάλασσας.
Τα είδη των δημητριακών της Νεολιθικής Εποχής ήταν τα «ντυμένα» σιτάρια: μονόκοκκο, δίκοκκο και το σιτάρι Τimopheevii που δεν καλλιεργείται σήμερα στον ελλαδικό χώρο ή στην Ευρώπη και μέχρι στιγμής δε γνωρίζουμε πότε και πού πρωτοκαλλιεργήθηκε. Μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ένα σιτάρι με περιορισμένη κατανομή στον Καύκασο, όπου ως τη δεκαετία του 1950 καλλιεργούνταν. Οι προϊστορικοί άνθρωποι φαίνεται πως το καλλιεργούσαν στη Δυτική Ασία και την Ευρώπη, αλλά στην πορεία εξαφανίστηκε.
Υπήρχαν επίσης «γυμνά» σιτάρια, όπως σκληρό και το μαλακό, αλλά και κριθάρι, ενώ στην εποχή του Χαλκού προστίθεται και το κεχρί. Το κεχρί εξημερώθηκε στην Κίνα ήδη από την 7η χιλιετία και προφανώς έφτασε στα δυτικά μέσα από τα δίκτυα επικοινωνίας και ανταλλαγής. Στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού όμως βρίσκεται πλέον παντού στον βορειοελλαδικό χώρο. Σήμερα χρησιμοποιείται μόνο ως τροφή για πουλιά, παρότι σε ανατολικές χώρες, όπως στην Ουκρανία, πωλείται κανονικά στα σούπερ μάρκετ και μαγειρεύεται στον ατμό, ενώ ως προϊόν ζύμωσης από κεχρί είναι το ποτό «μπόζα». Στην αρχαιότητα ωστόσο, με βάση τα κείμενα, μπορούσαν να παρασκευάζουν ψωμί ή χυλό από κεχρί, ένα δημητριακό χωρίς γλουτένη, που πάντως δεν ήταν αγαπητό συστατικό της διατροφής των αρχαίων Ελλήνων.
Αργότερα στην εποχή του Χαλκού έκανε την εμφάνισή του και το σιτάρι σπέλτα, που το βρίσκει κανείς σήμερα στη Γερμανία και άλλες χώρες της κεντρικής Ευρώπης ως Dinkel και μαγειρεύεται παραδοσιακά ως σούπα.
Αναφορικά με τα όσπρια, σύμφωνα με την κ. Βαλαμώτη το πιο συνηθισμένο είναι η φακή, συχνή παρουσία όμως έχουν το μπιζέλι το λαθούρι (κίτρινη φάβα) και το ρόβι που είναι τοξικό και σήμερα χρησιμοποιείται πλέον μόνο ως ζωοτροφή στην Ελλάδα. Το ρεβίθι είναι πολύ σπάνιο, ενώ το κουκί εμφανίζεται ως καλλιεργούμενο είδος αργότερα, κατά την Εποχή του Χαλκού, τότε που στο Αιγαίο απαντάται η φάβα Σαντορίνης.
Αξίζει να σημειωθεί πως στη Μακεδονία κατά τη Νεολιθική εποχή δεν είχε κάνει την εμφάνισή της η ελιά, ως εκ τούτου δεν υπήρχε και το λάδι, οπότε εκτιμάται ότι γινόταν χρήση κάποιου είδους ζωικού λίπους στο μαγείρεμα ή έλαια από σπόρους κοκκορεβιθιάς, λιναριού κι αργότερα παπαρούνας, σιναπιού, χαμαιλίνου. Η αναγραφή σε πινακίδες της Γραμμικής Β στοιχείων που αναφέρουν τη χρήση ελαίου άγριας ελιάς για την αρωματοποιία, δείχνει πως κατά την προϊστορική εποχή στη νότια Ελλάδα, το λάδι ελιάς ήταν είδος πολυτελείας και όχι τρόφιμο.
Όσο σπάνιο ήταν το λάδι, τόσο διαδεδομένο ήταν το κρασί σε όλο τον βορειοελλαδικό χώρο με ενδείξεις από τα Τενάγη των Φιλίππων Καβάλας ότι η άμπελος φύονταν κατά τη διάρκεια των παγετωδών περιόδων του Πλειστόκαινου ως και 13.000 χρόνια από σήμερα και από τα απανθρακωμένα κατάλοιπα κουκουτσιών φαίνεται ότι η αμπελοκαλλιέργεια ήταν συστηματική από την 5η χιλιετία π.Χ. σε οικισμούς όμως η Δήμητρα και η Μάκρη του Έβρου.
Η διατροφή περιλάμβανε και φρούτα. Άγρια σύκα έχουν βρεθεί σε πολλές προϊστορικές θέσεις και εκτιμάται ότι η συκιά ήταν από τα φυτά που εξημερώθηκαν πολύ νωρίς. Υπήρχαν επίσης άγρια αχλάδια, βατόμουρα, άγριες φράουλες, κράνα -στους Σιταγρούς Δράμας βρέθηκαν 40 απανθρακωμένα κουκούτσια που χρονολογούνται από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού-, ο σαμπούκος (κουφοξυλιά), τα βελανίδια. Τα βελανίδια καταναλώνονταν μετά από ειδική επεξεργασία για την απομάκρυνση των επικίνδυνων τανίνων.
Όπως σημειώνει η κ. Βαλαμώτη, είναι δύσκολο να ανασυνθέσει κάποιος προϊστορικές συνταγές γιατί «γνωρίζουμε μόνο κάποια από τα συστατικά και ότι τη διαδικασία προετοιμασίας ενός φαγητού». Χρειάζεται δηλαδή να γνωρίζει ακριβώς ποια σκεύη χρησιμοποιούσαν στη μαγειρική κατά τους προϊστορικούς χρόνους, πώς ετοίμαζαν το φαγητό, πόσο χρόνο χρειάζονταν για να το μαγειρέψουν, πώς το σέρβιραν.
“Είναι Χριστούγεννα, δεν μπορώ να του πω όχι σε αυτά που μου ζητάει…”
Μήπως το παρακάνουμε με τα δώρα στα παιδιά μας, όπου από τη μία οι διαφημίσεις που κάνουν πλύση εγκεφάλου σε μικρούς και μεγάλους, από την άλλη η χαρά της προσφοράς, μας οδηγούν στο να χάνουμε το μέτρο; Τι συμβαίνει όμως μετά, όταν φεύγουν οι γιορτές και έχουμε ήδη μάθει το παιδί μας να ζητάει και να ζητάει ανεξέλεγκτα;
Ήρθαν τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά! Η γιορτινή και ζεστή ατμόσφαιρα, ο Αι-Βασίλης, οι οικογενειακές και φιλικές συγκεντρώσεις, η ανταλλαγή των δώρων, η επιθυμία όλοι γύρω μας να είναι ευτυχισμένοι, μας βγάζουν από την καθημερινότητα και τη ρουτίνα. Μέρες λαμπερές, γιορτινές, γεμάτες χρώμα και ευωδιές! Γεμάτες κοινωνικές συναντήσεις, αγκαλιές και φιλιά και δώρα πολλά! Δώρα και άλλα δώρα και άλλα δώρα, πολλά δώρα… Θα λέγαμε ότι το παρακάνουμε στην προσπάθειά μας να ζήσουμε όσο γίνεται πιο λαμπερά και μαγικά Χριστούγεννα. Έτσι λοιπόν, το ίδιο ακριβώς μοτίβο ακολουθούμε και με τα δώρα στα παιδιά μας, όπου από τη μία οι διαφημίσεις που κάνουν πλύση εγκεφάλου σε μικρούς και μεγάλους, από την άλλη η χαρά της προσφοράς, μας κάνουν να χάνουμε το μέτρο. Τι συμβαίνει όμως μετά, όταν φεύγουν οι γιορτές και έχουμε ήδη μάθει το παιδί μας να ζητάει και να ζητάει ανεξέλεγκτα; Εκεί θα λέγαμε συνειδητοποιούμε τη σημασία του να κάνουμε πολλά δώρα και να υποκύπτουμε στις παιδικές απαιτήσεις στις γιορτινές μέρες, εφόσον πέρασαν αλλά οι επιθυμίες παραμένουν…
“Είναι Χριστούγεννα, δεν μπορώ να του πω όχι σε αυτά που μου ζητάει…”
Φράση που συχνά θα έχετε πει και εσείς. Σίγουρα, δεν είναι τόσο απλό να πεις όχι σε αυτό το μικρό πλασματάκι που χρησιμοποιεί όλη τη γοητεία του για να σε πείσει να του αγοράσεις …και άλλο ένα δωράκι! Μην ξεχνάμε πόσο χειριστικά μπορεί να γίνουν τα παιδιά, πως καλοπιάνουν το γονιό όταν θέλουν να περάσει το δικό τους, με αποτέλεσμα εκείνος τελικά να υποκύπτει, αισθανόμενος και ενοχές που αρνήθηκε προηγουμένως! Καλό θα είναι όμως να δούμε τι πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτή τη συμπεριφορά του γονιού και λέω του γονιού επειδή του παιδιού την χειριστική συμπεριφορά ο γονιός είναι αυτός που θα του την ενισχύσει ή όχι.
Αρκετά συχνά λοιπόν, μέσα από την πλούσια προσφορά των δώρων ίσως υποκρύπτεται η δική μας ανάγκη να μπορέσουμε να καλύψουμε τα δικά μας κενά της δικής μας παιδικής ηλικίας. Η ανάγκη μας να κλείσουμε τους δικούς μας ανοιχτούς λογαριασμούς από το παρελθόν, τότε που μπορεί να ήθελα να μου πάρουν ένα συγκεκριμένο παιγνίδι και τελικά μου έφεραν άλλο, τότε που ίσως οι δικοί μου γονείς να μην είχαν την οικονομική δυνατότητα να μου αγοράσουν ότι εγώ ήθελα ή ζητούσα, τότε που ο φίλος μου ο Γιαννάκης είχε πάντα πιο πολλά παιγνίδια από εμένα… Αποτέλεσμα, σήμερα να μην θέλω να λείψει τίποτα από το δικό μου παιδί!
Στη σημερινή πραγματικότητα, γνωρίζουμε ότι για να μπορέσουμε να καλύψουμε τις οικονομικές απαιτήσεις ή ακόμη και από την μόδα της σύγχρονης κοινωνίας, εργάζονται και οι δύο γονείς. Έτσι λοιπόν, στηνπροσπάθειά μου να αναπληρώσω τις ώρες που δεν είμαι κοντά του και να ξεφύγω από τις δικές τύψεις και ενοχές, προσπαθώ να του “εξαγοράσω” την απουσία μου και να το “αποζημιώσω” με τη χαρά που θα πάρει μέσα από το δωράκι που θα του φέρω, καθώς αυτή η χαρά που θα δω στο προσωπάκι του μάλλον θα με αποζημιώσει και εμένα από τις δικές μου τύψεις που είμαι μακριά του!
Το παιδί όπως γνωρίζουμε δεν έχει τη δική του κρίση να δει τι του είναι χρήσιμο, τι του είναι απαραίτητο ή ακόμη και τι του αρέσει πραγματικά. Ότι δει το θέλει ή ακόμη και ότι ακούσει το θέλει. Έτσι λοιπόν, οι επιρροές στο σχολείο από άλλα παιδάκια που αρχίζουν και συζητάνε για τα δώρα που θα τους φέρει ο Άγιος Βασίλης ή θα τους πάρουν οι γονείς τους, είναι πολλές. Συχνά το παιδί σαστίζει μη μπορώντας να επιλέξει. Πόσο συχνά στην ερώτηση “Τι δώρο θέλεις για τα Χριστούγεννα;” έχετε πάρει μία απάντηση που δίνεται με δισταγμό, με μικρές κοφτές ανάσες, “θέλω το τάδε, και …και..αυτό, και… και… όχι αυτό, εκείνο…”, απαντήσεις που και το παιδί το ίδιο δεν μπορεί να τις συγκεκριμενοποιήσει καθώς προσπαθεί να θυμηθεί όλα τα παιγνίδια που έχει ενδεχομένως ακούσει ή δει, χωρίς όμως να είναι σίγουρο ότι θέλει κάποιο συγκεκριμένο.
Ο γονιός από την άλλη πλευρά, βλέποντας το παιδί του να μην μπορεί εύκολα να διαλέξει το δώρο του και φοβούμενος μήπως νιώσει μειονεκτικά σε σχέση με τα άλλα παιδάκια, φροντίζει να του παρέχει τα ακριβότερα και καλύτερα παιχνίδια. Πρόκειται όμως και πάλι για την γενική ανησυχία μήπως τα άλλα παιδιά δεν θα το κάνουν παρέα και απομονωθεί, μήπως το κοροϊδεύουν για τα παιχνίδια του ή ακόμη και για τα μη φιρμάτα ρούχα του σε μεγαλύτερες ηλικίες…
Τέλος, η αδυναμία να μην μπορεί ο γονιός να ελέγξει και να πει “όχι” στις παιδικές υπερβολικές απαιτήσεις, έχει να κάνει με την δική του αδυναμία να εκφράσει τα συναισθήματά του. Μία δυσκολία που έχει να κάνει με το να πει στο παιδί του πως νιώθει γι αυτό, να του εκφράσει την αγάπη του ή το πόσο περήφανο τον κάνει με λόγια. Ίσως αυτός ο γονιός να είχε την ανάλογη αντιμετώπιση και από τους δικούς του γονείς. Ίσως οι δικοί του γονείς ήταν εξίσου μη εκφραστικοί άνθρωποι, συνεπώς δεν έμαθε ο ίδιος πώς να εκφράζεται, δεν έμαθε τον τρόπο. Σίγουρα δεν μπορούμε να τον κατηγορήσουμε, καλό θα ήταν όμως φέτος να προσπαθήσει να εκφράσει στο παιδί του τα δικά του συναισθήματα, να του πει πως το αγαπάει, να πάνε οι δυο τους μία βόλτα, να έρθουν πιο κοντά… Το κενό της γονικής συναισθηματικής έκφρασης δεν μπορεί να καλυφθεί μέσα από υλικές απολαβές των δώρων. Διαφορετικά, ο ίδιος γονιός θα είναι που θα μεγαλώσει και εκείνος με τη σειρά του πιο κλειστά και μη εκφραστικά παιδιά…
