ΤΑ ΜΠΟΥΤΙΑ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΙΩΝΑ

 

ΤΑ ΜΠΟΥΤΙΑ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΙΩΝΑ

Από το ιστολόγιο του Ν. Σαραντάκου "Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία"

Πολύς θόρυβος έχει σηκωθεί τις τελευταίες μέρες για μια σειρά του Νέτφλιξ για τον Μέγα Αλέξανδρο. Ο λόγος είναι ότι στα πρώτα κιόλας λεπτά του πρώτου επεισοδίου παρουσιάζεται ο Αλέξανδρος να φιλιέται με τον Ηφαιστίωνα.

Ξεκινώ με δυσκλαίμηρον: τη  σειρά δεν την έχω δει, ούτε καν έχω συνδρομή στο Νέτφλιξ. Δεν ξέρω αν η σειρά δείχνει κάτι άλλο για τα ερωτικά του Αλέξανδρου, αλλά νομίζω πως και οι περισσότεροι από όσους έχουν εξοργιστεί ή προσποιούνται πως έχουν εξοργιστεί, μονο τη φωτογραφία που βλέπετε έχουν δει. Αλλά όπως έλεγαν  οι αρχαίοι (Ρωμαίοι, μάλλον) «εξ όνυχος τον λέοντα».

Ο βουλευτής Δημ. Νατσιός, επικεφαλής  του υπερσυντηρητικού κόμματος Νίκη, κάλεσε την υπουργό Πολιτισμού να… παρέμβει στο συνδρομητικό κανάλι.

Όπως έγραψε στο Τουίτερ:

Κατέθεσα επίκαιρη ερώτηση στην Υπουργό Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη και την καλώ να προστατεύσει την πολιτιστική μας κληρονομιά και να προβεί στις δέουσες ενέργειες κατά των ιδιοκτητών της εταιρίας NETFLIX για την σκόπιμη παραποίηση ιστορικών στοιχείων της προσωπικότητας του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Στη σειρά – ντοκιμαντέρ «Αλέξανδρος, η δημιουργία ενός θεού» (Alexander, The Making of a God) η οποία άρχισε να προβάλλεται από τη συνδρομητική υπηρεσία NETFLIX, από το πρώτο επεισόδιο παρουσιάζεται ο Μέγας Αλέξανδρος σε ομοφυλοφιλικές περιπτύξεις με τον επιστήθιο φίλο του Ηφαιστίωνα. Το γεγονός αυτό δεν έχει καμία ιστορική βάση, αφού στην αρχαιότητα οι αρσενοκοίτες (ομοφυλόφιλοι) στερούνταν ακόμη και τα πολιτικά τους δικαιώματα, λόγω της ατιμωτικής τους συμπεριφοράς. Συνεπώς δεν είναι δυνατόν ένας Βασιλιάς-Στρατηγός που τον θαύμαζαν και οι στρατιώτες του και οι αντίπαλοί του, να ήταν ομοφυλόφιλος.

Όταν η ανυπέρβλητη μορφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου προσβάλλεται δημόσια και παραποιείται η ιστορική αλήθεια, η αντίδραση του Ελληνικού Κράτους πρέπει να είναι άμεση και αποτελεσματική. Εκτός εάν περιμένουμε τους Βόρειους γείτονες μας να διαμαρτυρηθούν… Είναι ντροπή να προσβάλλεται με τέτοιο άθλιο τρόπο η εμβληματικότερη μορφή της ελληνικής ιστορίας.

Ποιες είναι οι δέουσες ενέργειες εναντίον των «ιδιοκτητών της εταιρίας Netflix» και με ποιο έννομο συμφέρον θα παρέμβει η Ελληνίδα υπουργός δεν ξέρω. Ωστόσο, δεν είναι ακριβές ότι «δεν έχει καμία ιστορική βάση» η άποψη ότι ο Αλέξανδρος και ο Ηφαιστίωνας είχαν ερωτικές σχέσεις ή η άποψη  ότι ο Αλέξανδρος είχε και ομοερωτική δραστηριότητα.

Υπάρχουν αναφορές σε αρχαίες πηγές. Όχι συγκαιρινές του Αλέξανδρου αλλά,  εδώ που τα λέμε, ελάχιστες από τις πηγές που έχουμε για τον Αλέξανδρο είναι συγκαιρινές του. Τόσο ο Αρριανός όσο και ο Πλούταρχος, που θεωρούνται οι πιο αξιόπιστες πηγές, γράφουν 4-5 αιώνες αργότερα, αντλώντας βέβαια από πηγές που δεν έχουν διασωθεί. Οπότε, δεν είναι λόγος απόρριψης της πηγής το ότι είναι μεταγενέστερη.

Ο Αθήναιος, ας πούμε, επικαλούμενος τον φιλόσοφο Δικαίαρχο, μαθητή του Αριστοτέλη, γράφει στο 13ο βιβλίο των Δειπνοσοφιστών:

 φιλόπαις δ’ ἦν ἐκμανῶς καὶ Ἀλέξανδρος ὁ βασιλεύς. Δικαίαρχος γοῦν ἐν τῷ περὶ τῆς ἐν Ἰλίῳ Θυσίας Βαγώου τοῦ εὐνούχου οὕτως αὐτόν φησιν ἡττᾶσθαι ὡς
ἐν ὄψει θεάτρου ὅλου καταφιλεῖν αὐτὸν ἀνακλάσαντα, καὶ τῶν θεατῶν ἐπιφωνησάντων μετὰ κρότου οὐκ ἀπειθήσας πάλιν ἀνακλάσας ἐφίλησεν.

Ο Αλέξανδρος ο βασιλιάς αγαπούσε μετά μανίας τα αγοράκια. Ο Δικαίαρχος, στο βιβλίο του για τη θυσία στο Ίλιον, λέει ότι τόσο είχε γοητευτεί από τον  Βαγώα τον ευνούχο, ώστε μπροστά σε ολόκληρο το θέατρο τον  αγκάλιασε και τον φίλησε, κι όταν οι θεατές από τις κερκίδες επευφήμησαν θορυβωδώς, εκείνος πάλι τον αγκάλιασε και τον φίλησε.

Την ίδια σκηνή την αναφέρει και ο Πλούταρχος στον  βίο Αλεξάνδρου, μάλλον αντλώντας από την  ίδια πηγή:

λέγεται δ’ αὐτὸν μεθύοντα θεωρεῖν ἀγῶνας χορῶν, τὸν δ’ ἐρώμενον Βαγώαν χορεύοντα νικῆσαι καὶ κεκοσμημένον διὰ τοῦ θεάτρου παρελθόντα
καθίσαι παρ’ αὐτόν· ἰδόντας δὲ τοὺς Μακεδόνας κροτεῖν καὶ βοᾶν φιλῆσαι κελεύοντας, ἄχρι οὗ περιβαλὼν κατεφίλησεν.

Αν πιστέψουμε την πηγή, όχι μόνο δεν ονείδιζαν τον αρχηγό τους οι Μακεδόνες στρατιώτες, όπως υποθέτει ο κ. Νατσιός, αλλά ποδοκροτώντας και φωνάζοντας τον παρότρυναν να φιλήσει πάλι το όμορφο αγόρι.

Βέβαια, εδώ δεν γίνεται λόγος για τον Ηφαιστίωνα. Αλλά υπάρχουν και γι΄αυτόν αναφορές.

Ο Αιλιανός στην  Ποικίλη ιστορία γράφει:

Ὅτι Ἀλέξανδρος τὸν Ἀχιλλέως τάφον ἐστεφάνωσε καὶ Ἡφαιστίων τὸν τοῦ Πατρόκλου, αἰνιττόμενος ὅτι καὶ αὐτὸς ἦν ἐρώμενος τοῦ Ἀλεξάνδρου,  ὥσπερ Ἀχιλλέως ὁ Πάτροκλος.

Στην Τροία, μας λέει,  ο Αλέξανδρος στεφάνωσε τον τάφο του Αχιλλέα και ο Ηφαιστίωνας του Πατρόκλου, κάνοντας τον υπαινιγμό ότι ο ίδιος ήταν ερωμένος του Αλέξανδρου, όπως ήταν του Πατρόκλου ο Αχιλλέας.

Θα πείτε ότι το αρχαίο ‘ερώμενος’ μπορεί να ειπωθεί και για στενή φιλία και όχι μόνο ερωτική σχέση, αλλά, ακόμα κι αν ισχυει αυτό (δεν είμαι βέβαιος) αυτές οι περιπτώσεις είναι λιγοστές.

Και ο Επίκτητος γράφει (όπως τα μεταφέρει ο Αρριανός):

 ὥσπερ Ἀλέξανδρος ἐκέλευσεν ἐμπρησθῆναι τὰ Ἀσκλήπεια ἀποθανόντος τοῦ ἐρωμένου

Την ιστορία με τα Ασκλήπεια που διάταξε να καούν ο Αλέξανδρος δεν την  ξέρω, αλλά και πάλι υπάρχει αναφορά σε ερωμένο.

Nα πούμε εδώ ότι από πολλές πηγές τεκμηριώνεται πως ο Αλέξανδρος κατέρρευσε μόλις πέθανε ο αγαπημένος του Ηφαιστίωνας και ότι σύμφωνα με τους ιστορικούς δεν αποκλείεται ο θάνατος του Ηφαιστίωνα να συνέβαλε καθοριστικά στον θάνατο του ίδιου του Αλέξανδρου. Αυτό θα μπορούσε φυσικά να συμβαίνει είτε οι δυο τους είχαν ερωτικό δεσμό είτε ήταν επιστήθιοι φίλοι.

Η πιο απερίφραστη αναφορά για τις σχέσεις των δυο ανδρών βρίσκεται στην  επιστολή του «Διογένη» -το βάζω σε εισαγωγικά, διότι δεν την  έγραψε ο  κυνικός Διογένης αλλά ανήκει σε μια ομάδα επιστολών που αποδίδονται στον Διογένη (και σε άλλους κυνικούς) αλλά που, από τη γλώσσα τους, φαίνεται να έχουν γραφτεί μερικούς αιώνες αργότερα, και που συνοψίζουν αρχές της κυνικής φιλοσοφίας.

Γράφει ο υποτιθέμενος Διογένης:

Εἰ θέλεις καλὸς κἀγαθὸς γενέσθαι, ἀπορρίψας ὃ ἔχεις ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ῥάκος παραγενοῦ πρὸς ἡμᾶς. ἀλλ’ οὐ μὴ δυνηθῇς κρατῇ γὰρ ὑπὸ  τῶν Ἡφαιστίωνος μηρῶν.

Αν θέλεις να γίνεις καλός καγαθός, πέτα το κουρέλι που έχεις στο κεφάλι σου κι έλα μαζί μας. Αλλά δεν θα μπορέσεις γιατί σε κυριαρχούν τα μπούτια του Ηφαιστίωνα.

Τα μπούτια; Επειδή μας διαβάζει η μαμά μου, δεν θα εξηγήσω αναλυτικά περί τίνος πρόκειται, αλλά μπορείτε να  γκουγκλίσετε τη λέξη «διαμηρισμός» ή να δείτε εδώ, σε εικόνα από αρχαίο αγγείο, πώς γινόταν. (Μαμά μη διαβάζεις) Το κάνανε βέβαια και από πίσω, υπάρχουν αναλυτικές περιγραφές στην «Παιδική μούσα» του Στράτωνα.

Θα πείτε, και με το δίκιο σας: Αφού δεν είναι του κυνικού Διογένη, αλλά ψευδεπίγραφη η επιστολή, και μάλιστα αρκετά μεταγενέστερη, ποιαν αξία έχει;

Θα απαντήσω, και με το δίκιο μου: Ίσως έχει μεγαλύτερην αξία σαν τεκμήριο, διότι μεταφέρει όχι τη γνώμη ενός ατόμου αλλά μια αντίληψη  που φαίνεται πως ήταν διαδεδομένη -σχεδον  παροιμιώδης, θα έλεγα.

Φυσικά, ο Αλέξανδρος είχε και σχέσεις με γυναίκες. Παρόλο που σε κάποια πηγή αναφέρεται ότι δεν  ενδιαφερόταν πολύ για τα κορίτσια, σε σημείο που η μητέρα του να  ανησυχήσει, τη Ρωξάνη τουλάχιστο τη διάλεξε για την ομορφιά της (τις άλλες δύο συζύγους τις παντρεύτηκε μάλλον για πολιτικούς λόγους), ενώ είχε και παιδιά.

Αλλά γιατί να  είναι προσβλητικό το ότι ο Αλέξανδρος είχε (αν  υποθέσουμε ότι είχε) ομοφυλοφιλικές σχέσεις; Γιατί μάλιστα να το εκλαμβάνουμε σαν εθνική προσβολή; Θα θυμάστε εξάλλου τον ηθικό πανικό που είχε ξεσπάσει όταν στον  τοίχο του Π. Τατσόπουλου, περί το 2012, κάποιοι φίλοι του κάνοντας πλάκα έγραψαν ότι ο Κολοκοτρώνης είχε γκόμενο (ή κάτι τέτοιο).

Η αγανάκτηση, είτε για τον γκόμενο του Κολοκοτρώνη (που ειπώθηκε εντελώς στα αστεία) είτε για τον  Ηφαιστίωνα, δεν νομίζω ότι έχει ως κίνητρο τον καημό για την ιστορική αλήθεια. Κάποια βαθιά ανασφάλεια κρύβεται εδωπέρα, νομίζω. Εσείς τι λέτε;

Από το ιστολόγιο του Ν. Σαραντάκου "Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία"