ΑΡΒΥΛΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΕΣ

 ΑΡΒΥΛΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΕΣ

Από το ιστολόγιο του Ν, Σαραντάκου "Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία"

Παίρνω αφορμή από ένα επεισόδιο που προκάλεσε μια μικρή τρικυμία στο ποτηράκι της κυβερνόσφαιρας -με καθυστέρηση,  λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων  που λένε,  ίσως όμως καλύτερα έτσι.

Το επεισόδιο ξεκίνησε όταν σε μια πρόσφατη εκπομπή τους, την περασμένη Πέμπτη αν δεν κάνω λάθος, οι Ράδιο Αρβύλα είχαν την ασυνήθιστη  ιδέα να  σατιρίσουν έναν ποιητή, και μάλιστα σχετικά νέο και  όχι πολύ γνωστό έξω από την Ιερουσαλήμ των φίλων της ποίησης -και των βιβλιόφιλων γενικά, διότι ο Γιώργος Αλισάνογλου είναι επίσης μεταφραστής, εκδότης και ιδιοκτήτης του καλού βιβλιοπωλείου Σαιξπηρικόν, στη συμπρωτεύουσα.

Παρουσίασαν λοιπόν το εξής σατιρικό βίντεο:

Στην αρχή βλέπουμε τον ποιητή να απαγγέλλει ένα ποίημα του Ρον Πάτζετ, νιουγιορκέζου ποιητή που έγινε γνωστός από την ταινία «Πάτερσον» του Τζιμ Τζάρμους -σε μετάφραση Βασίλη Παπαγεωργίου και από έκδοση του Σαιξπηρικού. Το ποίημα λέγεται Σκούπισμα:

Σκούπισμα
Αυτό που θέλω να κάνω
είναι να ξεχάσω ό,τι μέχρι τώρα ήξερα για ποίηση
και να σκουπίσω τις πευκοβελόνες από τη σκεπή της καλύβας
και να τις δω να πετούν μακριά
και να χάνονται στο απόγευμα αυτού του Οκτωβρίου.

Η πένα είναι πιο δυνατή από το σπαθί,
αλλά σήμερα η σκούπα είναι πιο δυνατή από την πένα

(Ο χωρισμός σε στίχους είναι κατά προσέγγιση. Το απόφθεγμα the pen is mightier than the sword δεν είναι σαιξπηρικό αλλά του Βρετανού ποιητή του 19ου αιώνα Edward Bulwer-Lytton).

Στη συνέχεια, αρχίζει η διακωμώδηση. Βλέπουμε πάντοτε τον Αλισάνογλου ν’ απαγγέλλει, αλλά η φωνή είναι διαφορετική, παρένθετη, και διαβάζει την εξής παρωδία, ενώ ακούγονται ως υπόκρουση ασυγκράτητα χάχανα:

Σφουγγάρισμα

Από το πρωί δεν έχω κάτσει με τις δουλειές
και ξέχασα να γράψω ποίηση.
Θα σφουγγαρίσω τις δυο βεράντες
και μετά θ’ αράζω και θα πίνω καφεδάρες μετά τη δουλειά
χαζεύοντας τη Μαρία απέναντι στο μπαλκόνι του Τρίτου

Η πένα είναι πιο δυνατή από το σπαθί,
αλλά σήμερα η μάπα είναι πιο δυνατή από την πένα.

Έχετε να μας διαβάσετε κι άλλα; ρωτάει με ψιλή φωνή η δήθεν παρουσιάστρια. Αμέ! απαντάει ο ψευτοποιητής και συνεχίζει:

Σιδέρωμα

Αυτό που θέλω είναι να τελειώσω
το βουνό με τα ασιδέρωτα για να γράψω ποίηση

Θα σιδερώσω σωβρακοφανέλες
Αντί να γράφω ύμνους γι’ ανομολόγητους έρωτες και χαμένες αγάπες
γκουγκλάρω τα μυστικά για το τέλειο σιδέρωμα.

Η πένα είναι πιο δυνατή από το σπαθί,
αλλά σήμερα το σίδερο είναι πιο δυνατό από την πένα.

Και εδώ τελειώνει το σκετσάκι.

Ο άμεσα θιγόμενος, ο Γιώργος Αλισάνογλου εννοώ,  δεν διασκέδασε. Αφού επικοινώνησε με τους συντελεστές της εκπομπής, που του είπαν «διαφήμιση είναι, μην κάνεις έτσι» (ή κάτι τέτοιο) έγραψε το εξής:

Μειλ-απάντηση μου στο κωμικό-σκωπτικό-σαρκαστικό και αρκούντως διαπομπευτικό βίντεο που προβλήθηκε στην χθεσινή εκπομπή των “Ράδιο Αρβύλα” ως μέρος της καθημερινής ξεπερασμένης πια και ανίατης “νουμερολογίας” τους.

Καλημέρα,
Μια γνωστοποίηση για την αποκατάσταση της αλήθειας και της τηλεοπτικής μαρκετίστικης νοοτροπίας που προτείνετε ως εκπομπή που δυστυχώς μέσω του “εναλλακτικού” προσώπου που πλασάρετε στον μέσο τηλεθεατή έχετε την τάση να σαρώνετε και να διαπομπεύετε -μεταξύ άλλων-, ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά αγαθά που μας έχουν απομείνει, την ίδια την λειτουργία της ποίησης.

Το ποίημα “Σκούπισμα” που διακωμωδείτε στο πρόσωπο μου είναι του σημαντικού ποιητή Ρον Πάτζετ από τη σκηνή της Νέας Υόρκης, φίλο των Τζον Άσμπερι, Κένεθ, Κόκ, Τζιμ Τζάρμους, Πάτι Σμίθ, κλπ.

Συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο ΠΕΡΑΣΑ ΩΡΑΙΑ ΜΑΖΙ ΣΟΥ ΠΑΛΙ, σε μετάφραση Βασίλη Παπαγεωργίου, εκδόσεις Σαιξπηρικόν 2020, το οποίο περιλαμβάνει τα ποιήματα που ακούγονται στην ταινία “Paterson” (2016) του Τζάρμους.

Σε μια εποχή που το καθεστώς κάνει μεγάλο πόλεμο στον πολιτισμό το να κοροϊδεύεις και να χλευάζεις την ποίηση, είναι να παίζεις το παιχνίδι τους.

Η ποίηση, αντίδοτο σε κάθε μορφή “ιού”.

Φιλιά στα “μούτρα”

Γιώργος Αλισάνογλου

*Θεωρώ επιτακτική ανάγκη, οι φίλοι συνάδελφοι ποιητές, μεταφραστές εκδότες, αναγνώστες κλπ. να πάρουν θέση στο ζήτημα αυτό που αφορά όλους μας.

Η έκκληση του Αλισάνογλου προς συναδέλφους και ομοτέχνους να πάρουν θέση είχε μεγάλη ανταπόκριση, όπως ήταν αναμενόμενο. Εδώ βλέπετε μια ανθολογία αντιδράσεων (υπήρξαν πολύ περισσότερες από συγγραφείς), ανάμεσά τους και τη δική μου. Εγώ περιορίστηκα να παραθέσω το λινκ, μαζί και μία φράση του Αλισάνογλου («Σε μια εποχή που το καθεστώς… παιχνίδι τους») και το δικό μου σχόλιο «Η ποίηση εύκολα διακωμωδείται…»

Περισσότερα δεν έγραψα διότι δεν συμμεριζόμουν απόλυτα την οργή πολλών φίλων. Ναι, η ποίηση δεν είναι ανθεκτική στη διακωμώδηση. Και, το έχω ξαναγράψει, θεωρώ κακό γούστο το να χλευάζονται οι ποιητικές προσπάθειες ποιητών που τυχαίνει να έχουν και δημόσιο αξίωμα -ξεκινώντας από τα (πλαστά) Γαργάλατα του Νόβα, που τέλος πάντων διατέλεσε και πρωταγωνιστής της Αποστασίας, και φτάνοντας στη διακωμώδηση του Χυτήρη για τον Υδραυλικό (το ποίημα μού αρέσει) ή του μακαρίτη Τάσου Κουράκη για τα ποιήματά του που έχουν κακές λέξεις όπως «αιδοία» (οι χλευαστές είναι και σεμνότυφοι συχνά).

Από την άλλη, είναι δικαίωμα της σάτιρας να διακωμωδεί την ποίηση, από την εποχή του Αριστοφάνη μέχρι τον Σκοταδόψυχο του Δημήτρη Ψαθά. (Ο Ψαθάς, που ήταν συντηρητικός στα γούστα, έχει διακωμωδήσει όχι μόνο την ποίηση αλλά και άλλες μορφές μοντέρνας τέχνης, πχ τον Αραμπάλ). Μερικές φορές οι σατιριζόμενοι ενοχλούνται -στον παλιό μου ιστότοπο έχω δημοσιεύσει ευθυμογράφημα του Ψαθά για τη δίκη που έγινε όταν ο Γιάννης Σκαρίμπας περί το 1938 μήνυσε τον ευθυμογράφο Δημ. Γιαννουκάκη επειδή ο τελευταίος είχε χλευάσει το (πολύ καλό) ποίημα Καμπούρης. Ίσως γράψω κάτι ακόμα γι’ αυτή την υπόθεση, που την έχει διεξοδικά διερευνήσει ο Λάμπρος Βαρελάς.

Υπάρχει και η διακωμώδηση με τη μορφή παρωδίας, όπως έκαναν εδώ οι Αρβύλες. Γενικά την παρωδία την εκτιμώ -και δεν έχει πάντοτε στόχο τη χλεύη, συχνά είναι τιμητική. Όταν  μάλιστα ποιητές ανταλλάσσουν διαξιφισμούς, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι απολαυστικό. Ο παππούς μου, που ήταν ποιητής, είχε παρωδήσει, ως έκφραση τιμής, πολλούς γνωστούς ποιητές. Για τις καβαφικές παρωδίες έχουν  βγει βιβλία.

Κάποιος έγραψε στο Τουίτερ: Ναι, οι Αρβύλες είναι σκουπίδια, συστημικοί τζουτζέδες, αλλά αφήστε μας [το έγραψε πιο αθυρόστομα] με την ιερότητα της ποίησης. Δεν έχει άδικο, θαρρώ.

Ναι, μπορεί να διακωμωδεί κανείς την ποίηση, αλλά είναι ενοχλητικό όταν το κάνει μια πανίσχυρη τηλεοπτική περσόνα και διαλέγει για στόχο έναν ποιητή που, τέλος πάντων, δεν έχει επιδιώξει την τηλεοπτική δημοσιότητα ούτε ανήκει σε κάποιο κατεστημένο. Πέρα από το ότι ο Κανάκης στην αρχή χλευάζει την  ποίηση γενικώς, πράγμα που δείχνει πολλά για τον ίδιο, αναρωτιέμαι γιατί δεν διάλεγε, αυτός ο δημοφιλέστατος, μια κορυφή της ποίησης.

Τον καλό καιρό των ιστολογίων, το μακρινό 2009, ο Ηλίας είχε τολμήσει να σατιρίσει την ακαδημαϊκό Κική Δημουλά, με το έξοχο Δημουλά Generator. Aυτό είναι σάτιρα στα καλύτερά της: ο άσημος μπλογκεράς σατιρίζει τη διάσημη ποιήτρια.

Στην περίπτωση του Κανάκη, έχουμε αντίστροφο συσχετισμό δυνάμεων, κι αυτό κάνει σιχαμερό το εγχείρημά του. Αν έχει κότσια ο κ. Κανάκης, ας σατιρίσει τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Καβάφη, τη Δημουλά -ή, θεός φυλάξοι, τον Παΐσιο.

Από το ιστολόγιο του Ν, Σαραντάκου "Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία"