Η κατάθλιψη είναι μια κοινή αλλά σοβαρή πάθηση που επηρεάζει αρνητικά τον τρόπο που αισθάνεται, σκέφτεται και ενεργεί κάποιο άτομο.
Μπορεί να οδηγήσει σε μια ποικιλία συναισθηματικών και σωματικών προβλημάτων και να μειώσει την ικανότητα ενός ατόμου να λειτουργεί αποτελεσματικά τόσο στην εργασία του όσο και στο οικογενειακό περιβάλλον και στις προσωπικές του σχέσεις.
Τα συμπτώματα της κατάθλιψης είναι διαφορετικά στις γυναίκες, στους άντρες και στους ηλικιωμένους.
Όσον αφορά την τρίτη ηλικία, οι αιτίες και οι παράγοντες που ευνοούν την εμφάνιση της κατάθλιψης είναι πολλές: γνωσιακή έκπτωση, σωματική αναπηρία, οικονομική δυσπραγία, άνοια, δυσκολία πρόσβασης στις δομές υγείας, νόσοι που προκαλούν κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση, δυσκολία στη φροντίδα του εαυτού, απώλεια της ανεξαρτησίας, τοποθέτηση σε δομές φροντίδας ηλικιωμένων.
Στην τρίτη ηλικία μπορεί να υπάρχουν τα κλασικά συμπτώματα της κατάθλιψης, ωστόσο είναι εμφανή και κάποια άλλα σημάδια που αποτελούν τις αντίστοιχες «κόκκινες σημαίες» για την αναγνώρισή της στα ηλικιωμένα άτομα.
Τέτοια συμπτώματα είναι:
ευερεθιστότητα - επιθετικότητα
ανεξήγητες ενοχλήσεις, επιδεινούμενες ενοχλήσεις και σωματικοί πόνοι
απώλεια ενδιαφέροντος για κοινωνικοποίηση ή για χόμπι
απώλεια βάρους, απώλεια όρεξης
συναισθήματα απελπισίας
αδυναμία, έλλειψη κινήτρων ή ενέργειας
διαταραχές στον ύπνο
απώλεια της αυτοεκτίμησης, ανησυχίες για επιβάρυνση των άλλων
αργή κίνηση και ομιλία
κατάχρηση αλκοόλ
σκέψεις αυτοκτονίας
προβλήματα μνήμης
παραμέληση της προσωπικής φροντίδας
παραμέληση των γευμάτων, των φαρμάκων, της προσωπικής υγιεινής.
Αυτό που θα πρέπει να λαμβάνεται πάντα υπόψη είναι ότι οι ηλικιωμένοι με κατάθλιψη μπορεί να μην αισθάνονται λυπημένοι, μπορεί να μην καταλαβαίνουν το αρνητικό τους συναίσθημα, καθώς και ότι στην τρίτη ηλικία εμφανίζονται διάφορες παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν κατάθλιψη όπως είναι:
Επιπλέον, κάποια κοινά χρησιμοποιούμενα φάρμακα όπως είναι τα φάρμακα για την αρτηριακή υπέρταση, για τη χοληστερίνη, τα ηρεμιστικά, τα φάρμακα για τη νόσο του Πάρκινσον, για το έλκος, τα καρδιολογικά φάρμακα, η κορτιζόνη, τα παυσίπονα και τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία των διαταραχών του πεπτικού μπορούν δυνητικά να προκαλέσουν κατάθλιψη.
Όταν κοιτάζετε το σημερινό παγκόσμιο περιβάλλον, σίγουρα θα λέγατε ότι δεν φαίνεται καλό από πολλές απόψεις. Από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις συνεχείς εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μέχρι την έναρξη του πληθωρισμού σε πολλά μέρη του πλανήτη, δεν φαίνεται να υπάρχει ελπίδα να αλλάξει σύντομα. Ενώ γίνονται προσπάθειες για την αποκατάσταση της παγκόσμιας τάξης και τη μείωση των οικονομικών επιπτώσεων που έχει στον υπόλοιπο κόσμο, είναι σαφές ότι οι προσωρινές συμφωνίες και η ειρήνη μπορούν να σπάσουν από ιδιοτροπία μιας χώρας, εάν έχουν τη δύναμη να το κάνουν .
Λόγω αυτής της αβεβαιότητας, γίνονται τώρα συζητήσεις για το εάν ο κόσμος θα αντιμετωπίσει μια παγκόσμια ύφεση. Πολλοί οικονομολόγοι παγκοσμίως συμφωνούν ότι η ύφεση θα είναι αναπόφευκτη το 2023 λόγω αυτής της αβεβαιότητας. Η ύφεση εμφανίζεται συχνά όταν υπάρχει μια μαζική μετατόπιση στο χρηματιστήριο, η οποία θα την οδηγήσει σε πτώση και υπάρχει εκτεταμένη ανεργία. Όταν συμβεί αυτό, οι δαπάνες μειώνονται δραματικά σε όλα τα επίπεδα και η οικονομική ανάκαμψη μπορεί να διαρκέσει χρόνια πριν συμβεί.
Σε προσωπικό επίπεδο, μια ύφεση μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες να απολυθεί ένας εργαζόμενος από την εργασία του εάν οι εταιρείες του αποφασίσουν να κόψουν τις δαπάνες. Οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων μπορεί επίσης να δυσκολεύονται να κάνουν επιχειρήσεις λόγω μειωμένων δαπανών. Το βιοτικό επίπεδο θα αλλάξει επίσης, προκαλώντας δυσκολίες στην επιβίωση με τους τρέχοντες μισθούς τους. Ενώ τα οφέλη είναι διαθέσιμα, μπορεί να είναι δύσκολα λόγω του αριθμού των ανθρώπων που θα αγωνιστούν για αυτά.
Προτού η ύφεση επηρεάσει τελικά τη ζωή σας και δηλωθεί στη χώρα σας, ακολουθούν συμβουλές για το τι μπορείτε να κάνετε για να προετοιμαστείτε για αυτήν:
Ξεκινήστε έναν λογαριασμό έκτακτης ανάγκης ταμιευτηρίου
Είτε υπάρχει ύφεση είτε όχι, συνιστάται πάντα να έχετε έναν λογαριασμό έκτακτης ανάγκης για την κάλυψη εξόδων τουλάχιστον τριών έως έξι μηνών σε περίπτωση που βρεθείτε σε δέσμευση ή χωρίς δουλειά. Καθώς η ύφεση προκαλεί τις κυβερνήσεις να αυξήσουν τα επιτόκια και προκαλεί αύξηση των τιμών από ημερήσια είδη στο φυσικό αέριο, θα χρειαστείτε λογαριασμό έκτακτης ανάγκης σε κατάσταση αναμονής για να διαχειριστείτε τα καθημερινά σας έξοδα και τις ανάγκες σας.
Ακόμα κι αν ένας ιδανικός αποταμιευτικός λογαριασμός έκτακτης ανάγκης χρειάζεται χρόνια για να δημιουργηθεί, μπορείτε να ξεκινήσετε αργότερα. Εάν αρχίζετε να φτιάχνετε ένα, προσπαθήστε να εξοικονομήσετε τουλάχιστον το ποσό που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε με περιορισμένο προϋπολογισμό για τρεις μήνες σε περίπτωση που εσείς ή ο σύντροφός σας χάσετε τη δουλειά σας. Βεβαιωθείτε ότι αυτό το ποσό θα καλύψει όλους τους άμεσους λογαριασμούς σας, όπως ρεύμα, νερό, φυσικό αέριο, τρόφιμα και φάρμακα.
Μπορείτε επίσης να μιλήσετε με τον εργοδότη σας για να στείλει αυτόματα τον μισθό σας ή ένα μέρος του στον λογαριασμό ταμιευτηρίου, ώστε να μην τα χρησιμοποιήσετε για απρογραμμάτιστα έξοδα. Χρησιμοποιήστε τις εξοικονομήσεις έκτακτης ανάγκης για επαναλαμβανόμενες πληρωμές μόνο εάν δεν έχετε πλέον τη δυνατότητα να τις πληρώσετε.
Μάθετε ποια έξοδα πρέπει να παραλείψετε, να μειώσετε ή να προσαρμόσετε
Καθώς προσπαθείτε να εξοικονομήσετε χρήματα, τώρα πρέπει να αξιολογήσετε ποια έξοδα και αγορές πρέπει να παραλείψετε, να μειώσετε ή να προσαρμόσετε. Όσο το δυνατόν περισσότερο, προσπαθήστε να αναβάλλετε όποιες αγορές πολυτελείας θέλετε. Για παράδειγμα, εάν χαλάσει η τηλεόρασή σας, ελέγξτε αν μπορείτε ακόμα να την επισκευάσετε πριν σκεφτείτε να αγοράσετε μια καινούργια. Εάν έχετε μια παλιά τοστιέρα που είναι 5 ετών, αλλά μπορείτε ακόμα να φρυγανίσετε ψωμί, μην αγοράσετε καινούργια και αποθηκεύστε τα χρήματα για αργότερα.
Εάν έχετε συνδρομές στο διαδίκτυο, αναρωτηθείτε ποιες μπορείτε να ακυρώσετε ή εάν μπορείτε να αναζητήσετε μια συνδρομή χαμηλότερης βαθμίδας. Για παράδειγμα, το Netflix προσφέρει τώρα μια συνδρομή που υποστηρίζεται από διαφημίσεις φθηνότερη από τη χαμηλότερη συνδρομή χωρίς διαφημίσεις. Μπορείτε επίσης να επιλέξετε δοκιμές εάν δεν θα χρησιμοποιήσετε το προϊόν ή την υπηρεσία για μεγάλο χρονικό διάστημα για να εξοικονομήσετε κόστος.
Μπορείτε επίσης να ελέγξετε για αλλαγές τιμών για πολλά προϊόντα διακριτικής ευχέρειας, κάτι που συμβαίνει συχνά κατά τη διάρκεια μιας ύφεσης. Αυτά τα αγαθά ρίχνουν τις τιμές για να κάνουν τους ανθρώπους να αγοράσουν τα προϊόντα τους.
Αποθηκεύστε νωρίς τα απαραίτητα
Δεν είναι κακή πρακτική να προμηθεύεστε νωρίς τα απαραίτητα, καθώς και αντικείμενα που μπορείτε να αποθηκεύσετε στο ράφι σας για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ πληρώνεστε ακόμη και οι τιμές δεν έχουν αυξηθεί ακόμη σε σοβαρά ποσά.
Ωστόσο, μην το παρακάνετε με το απόθεμα γιατί μπορεί να καταλήξετε με πάρα πολλά και θα λήξει για εσάς αν δεν προσέξετε.
Θα βοηθούσε αν αφιερώνατε επίσης αυτό το χρόνο για να εκκαθαρίσετε όσο το δυνατόν περισσότερο τα χρέη σας, ειδικά εκείνα με υψηλά επιτόκια. Αυτό θα σας επιτρέψει να ανοίξετε περισσότερα χρήματα για τα έξοδά σας και άλλες ανάγκες.
Αποφύγετε την υπέρβαση του προϋπολογισμού και τις υπερβολικές δαπάνες
Εάν θέλετε να κρατήσετε τα χρήματά σας και να βεβαιωθείτε ότι δεν θα ξεμείνετε από κεφάλαια μόλις χτυπήσει η ύφεση, είναι καλύτερο να αποφύγετε να ξοδέψετε πολλά. Έχετε πάντα μια ξεκάθαρη λίστα για το πού θα πάει ο προϋπολογισμός σας και πόσα θα εξοικονομήσετε, και επιμείνετε σε αυτήν. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, παραλείψτε τυχόν αγορές πολυτελείας μέχρι να σταθεροποιηθούν τα οικονομικά σας ή να χρειαστεί να αντικαταστήσετε τα υπάρχοντα αντικείμενα.
Εάν διαθέτετε πιστωτική κάρτα, είναι καλύτερο να αντισταθείτε στη χρήση της επειδή τα επιτόκια που πρέπει να πληρώσετε τόσο περισσότερο δεν μπορείτε να την πληρώσετε. Αν δεν σας ανήκει, αποφύγετε να ανοίξετε, για να μην μπείτε στον πειρασμό να ξοδέψετε περισσότερα. Αυτό ισχύει και για άλλες μορφές πίστωσης, όπως δάνεια.
Είτε κηρύσσεται ύφεση είτε όχι το επόμενο έτος, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για όλα τα ενδεχόμενα λαμβάνοντας υπόψη τις αβέβαιες στιγμές μας. Ποτέ δεν μπορείτε να πείτε τι θα συμβεί τους επόμενους μήνες, και αν δεν είστε έτοιμοι, θα είναι δύσκολο να προσπαθήσετε να βρείτε χρήματα και να πληρώσετε για τα έξοδά σας. Προετοιμάζοντας έγκαιρα, θα είστε σε θέση να αντιμετωπίσετε την ύφεση κατά μέτωπο έως ότου όλα γίνουν σταθερά για άλλη μια φορά.
Παρατηρώντας το χάρτη της Λέσβου μπορεί να κατανοήσει κανείς γιατί ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του νησιού φέρει την ονομασία Ιερό των Μέσσων. Το ιερό ή καλύτερα τα απομεινάρια αυτού βρίσκονται στον “ομφαλό” της λεσβιακής γης στο μέσον του τρίτου σε μέγεθος νησιού της Ελλάδας, εξ ου και η ονομασία της περιοχής Μέσσα.
Πηγή εικόνας: exodoskafkara.blogspot.com
Αποκάλυψη και ανασκαφές του Ιερού των Μέσσων
Στην θέση Μέσσα που βρίσκεται μια ώρα απόσταση ανατολικά από τον Χαλινάδο υπήρχε ο αρχαίος ιωνικός ναός που ανέσκαψε αργότερα ο γερμανός R. Koldewey. Ανακαλύφθηκε από τον Μητροπολίτη Ιάκωβο τον Ιούνιο του 1939 στην Αχλαδερή στο αγρόκτημα Σημαντήρειο Κληροδοτήμα Φιλανθρωπικών Κτημάτων Μυτιλήνης. Από πρόχειρη ανασκαφή ανεγέρθηκε στο φως του μισού της ημίκλιτης αψίδος και ολόκληρος ο τοίχος μήκους 20m που αποτελεί την ανατολική πλευρά του ναού.
Η πρώτη αναφορά στο Ιερό των Μέσσων κοντά στην αρχαία πόλη της Πύρρας έγινε από το Γάλλο περιηγητή M. Boutan, ενώ ο Γερμανός R. Koldewey διενήργησε τις πρώτες ανασκαφές με τους συνεργάτες τον Δεκέμβριο του 1885 και τον Ιανουάριο του 1886 μαζί με την πρώτη σχεδιαστική τεκμηρίωση. Στο βιβλίο του το 1890, αναπαρέστησε βάση των ευρημάτων του ένα μεγάλο ιερό, έναν αρχαίο ναό με ψηλούς κίονες που τους έστεφαν ιωνικά κιονόκρανα. Οι επόμενες ανασκαφές έγιναν στο διάστημα 1965-67 από τον τότε Έφορο Β. Πετράκο, ενώ πραγματοποιήθηκε και περισυλλογή των διάσπαρτων στον χώρο του ιερού και στον ευρύτερο χώρο του κόλπου της Καλλονής αρχιτεκτονικών του μελών. Δοκιμαστικές τομές διενεργήθηκαν από το 1988 και επαναλήφθηκαν κατά το 1995 έως το 1997 ενώ πρόσφατες εργασίες που έγιναν στον αρχαιολογικό χώρο ολοκλήρωσαν την εικόνα του ιερού στην αρχαιότητα και στις μεταγενέστερες ιστορικές περιόδους.
Σχέδιο για ιερό των Μέσσων από R. Koldewey. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Ιστορικά στοιχεία
Το Ιερό των Μέσσων βρίσκεται πράγματι στο κέντρο της Λέσβου, στα βόρεια του κόλπου της Καλλονής, 35 χλμ. από την Μυτιλήνη, 5 χλμ. από την αρχαία Πύρρα και 7,5 χλμ. από την αρχαία Αρίσβη. Στις υπώρειες του Λεπέτυμνου και του όρους των Πυρραίων βρίσκονται τα ερείπια του στη θέση “Κουκάλα” ή “Κοκκάλα” στην αγροτική περιφέρεια της Αγίας Παρασκευής Λέσβου. Στην αρχαιότητα βρισκόταν κοντά στα βόρεια σύνορα της επικράτειας της αρχαίας πόλης Πύρρας και στο μέσον-κέντρο της Λέσβου, από όπου η περιοχή πήρε το όνομα της, “Μέσσον”, με τον αιολικό τύπο της λέξης.
Η καίρια του θέση έκανε να γίνει το ιερό κέντρο παλλεσβιακής λατρείας και επαφής. Η ενότητα των πέντε αυτόνομων πόλεων-κρατών της Λέσβου, Μυτιλήνης, Μήθυμνας, Άντισσας, Ερεσού και Πύρρας, την περίοδο της απελευθέρωσης του νησιού από το Μ. Αλέξανδρο, εκφράζεται με την ανέγερση ενός σημαντικότατου μνημείου στο κέντρο του νησιού, στο “Μέσσον”. Στις αρχές του 2ου π.Χ. αιώνα το Ιερό των Μέσσων αυτό εκτός από τόπος λατρείας είναι και τόπος συνάντησης και ανταλλαγής απόψεων των πόλεων του νησιού, καθώς επίσης αποτελεί και έδρα του κοινού των Λέσβιων και τους ενώνει με θρησκευτικούς, πολιτικούς, στρατιωτικούς και δικαστικούς δεσμούς.
Το Ιερό των Μέσσων ήδη από τον 6ο αιώνα π.X. ήταν κέντρο παλλεσβιακής θρησκευτικής λατρείας, όπου κατέφθαναν προσκυνητές από όλα τα μέρη της Λέσβου αλλά και από πόλεις της μικρασιατικής ακτής. Το παλλεσβιακό ιερό, στην ευρύτερη περιοχή της μεσόγειας κωμόπολης της Αγίας Παρασκευής, ένωσε τη μοίρα του με το Κοινόν των Λεσβίων. Το Κοινόν των Λεσβίων αποτελούσε ομοσπονδία που ιδρύθηκε γύρω στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. από τις πέντε αυτόνομες πόλεις-κράτη του νησιού, τη Μυτιλήνη, την Πύρρα, την Άντισσα, την Ερεσό και τη Μήθυμνα κατά τους Αρχαϊκούς Χρόνους έως το 2ο αιώνα μ.Χ.. Στον οπισθότυπο νομισμάτων του Κομμόδου, (180-192μ.Χ.) εικονίζεται ένας οκτάστυλος ναός με την επιγραφή του κοινού στο κάτω μέρος του νομίσματος.
Εικάζεται ότι ήταν αφιερωμένο στη λεγόμενη Λεσβιακή Τριάδα «Δίας, Διόνυσος και Ήρα». “Εν τω ϊρω τω εμ Μέσσω” οι τέσσερις πόλεις της Λέσβου συγκεντρώνονται και συναποφασίζουν για την “αύξησιν και ομόνοιαν των Λεσβίων”, όπως μας πληροφορεί μια επιγραφή, που χρονολογείται στα 200-167 π.Χ.. “Εις Μέσσον” έρχονται δικαστές από τη Μίλητο για να επιλύσουν τις διαφορές των δύο πόλεων της Λέσβου, της Μήθυμνας και της Ερεσού.
Απομεινάρια του Ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Αλκαίος και Σαπφώ για το Ιερό των Μέσσων
“…τότε οι Λέσβιοι… περίβλεπτο μεγάλο τέμενος κοινό έστησαν κι εκεί βωμούς έβαλαν των μακαρίων αθανάτων επώνυμο προστάτη Δία και σένα την Αιολική ένδοξη Θεά όλων γεννήτρα, κι αυτόν, τον τρίτον τον τιμημένο ονόμασαν Διόνυσο Ωμηστή.”
(Α.Ε.Γ. τόμ. 372 (387), σελ. 33,35)
Τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας για την πρώιμη ιστορία του ιερού προέρχονται από τους αρχαϊκούς ποιητές της Λέσβου, τον Αλκαίο και τη Σαπφώ. Για την ύπαρξη του Ιερού των Μέσσων υπάρχει αναφορά σε ένα διασωθέν τμήμα ενός ποιήματος λιβέλλου που έχει χαθεί, του Μυτιληναίου ποιητή Αλκαίου.
Ο πιο γνωστός και σημαντικότερος εκπρόσωπος της Αιολικής λυρικής ποίησης συνέγραψε το εν λόγω ποίημά του εξόριστος στην Πύρρα εναντίον του αισυμνήτη, κυβερνήτη με υπερεξουσίες οι οποίες έχουν δοθεί από τον λαό, της Λέσβου Πιττακού, οποίος παραβίασε τον όρκο που έδωσε στους συντρόφους του προκειμένου να ανατρέψουν τον τύραννο της Λέσβου Μυρσίλλο, προδίδοντάς τους σε αυτόν. Ο Πιττακός, αφού κέρδισε την εμπιστοσύνη του Μυρσίλλου, κατάφερε να τον ανατρέψει, αποκτώντας ο ίδιος την εξουσία. Έτσι ο Αλκαίος, τα αδέλφια του και πολλοί άλλοι αναγκάσθηκαν να ακολουθήσουν τον δρόμο της εξορίας από την πόλη-κράτος Μυτιλάνα (νοτιοανατολική Λέσβος) στην πόλη – κράτος Πύρρα (Κεντρική Λέσβος).
Μερική Απεικόνιση ναού και κίονα. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Ήταν αφιερωμένο, όπως λένε τα ποιήματα του Αλκαίου, στους αθάνατους Μάκαρες, και πιο συγκεκριμένα στη λεγόμενη λεσβιακή τριάδα το Δία,’’ του Δία αντίαου’’ την Ήρα,’’ της “Αιολήιας θέου πάντων γενέθλια” και το Διόνυσο, του “κεμήλιου Ζόννυσσου ωμήσταν” που αν και έχει διατυπωθεί η άποψη ότι ήταν αφιερωμένο στην Αφροδίτη. Στο Ιερό των Μέσσων γίνονταν κάθε χρόνο εορτές κοινές των Λεσβίων, στις οποίες λατρευόταν η τριάδα των θεών. Προς τιμή της Ήρας, της «Αιολήιας θεού πάντων γενέθλιας», προστάτριας των αιολικών γενών, γίνονταν καλλιστεία, όπου συμμετείχαν «Λεσβίδες ελκεσίπεπλοι» ενώ γύρω ηχούσαν θεσπέσια οι ιερές ιαχές των γυναικών. Η μεταγενέστερη ελληνιστική παράδοση φανταζόταν την ποιήτρια Σαπφώ να συνοδεύει με τη λύρα της τα κορίτσια της Λέσβου στο χορό και στο τραγούδι στο “τέμενος γλαυκόπιδος αγλαόν Ήρης”.
Η ταύτιση του ιερού του Μέσσου με το «εύδειλον τέμενος μέγα ξύνον» του ποιητή Αλκαίου γίνεται από τον L. Robert το 1960, που με τον τρόπο αυτό ο μελετητής αυτός αποδίδει την λατρεία της λεσβιακής τριάδας στο Ιερό των Μέσσων.
Απεικόνιση του Ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Δομή του ιερού
Σύμφωνα με τους μελετητές, ο ιερός αυτός χώρος είχε κατά τους αρχαϊκούς χρόνους τη μορφή ενός απλού τεμένους, με βωμούς και βοηθητικά οικήματα. Κατά το β’ μισό του 4ου αιώνα π.Χ. ανεγέρθηκε οκτάστυλος ψευδοδίπτερος ιωνικός ναός, διαστάσεων 45 Χ 26 μ., με 8Χ14 κίονες και αποτελεί ένα από τα μοναδικά μνημεία αυτού του τύπου στον ελλαδικό χώρο. Ο ναός αντικατέστησε το πρώτο λατρευτικό κτίριο της αρχαϊκής εποχής, 6ο αιώνα π.Χ.. Από τον αρχαίο ναό σώζεται μόνο η θεμελίωσή του και το εσωτερικό των βαθμίδων της κρηπίδας, ενώ φαίνονται η κόγχη του Ιερού της παλαιοχριστιανικής βασιλικής και ο μεταβυζαντινός ναΐσκος του Ταξιάρχη. Ο οκτάστυλος ψευδοδίπτερος ιωνικός ναός του δεύτερου μισού του 4ου αιώνα π.Χ. ενσωμάτωσε το αρχαϊκό λατρευτικό κτίριο με τα προκτίσματά του.
Στον 3ο – 4ο αιώνα μ.Χ. ο ναός καταστρέφεται, τα αρχιτεκτονικά μέλη του κυριολεκτικά θρυμματίζονται και ασβεστοποιούνται στους κλιβάνους, που κτίζονται γύρω του και χρησιμοποιούνται κατά τη συνήθη πρακτική για την οικοδόμηση νέων κτισμάτων, λατρευτικών της νέας θρησκείας κυρίως. Κάποιοι από τους επτά κλιβάνους που χρονολογούνται στην περίοδο αυτή είναι και σήμερα ορατοί. Δεν είναι γνωστό πότε έγινε χριστιανική εκκλησία. Πιθανολογείται μετά τον 5ο αιώνα, 426μ.Χ., πιθανόν από τότε που άρχισαν τα αρχαία μνημεία να μετατρέπονται σε ναούς όπως ο Παρθενώνας, το Ερεχθείο, το Θησείο και άλλα πολλά.
Απομεινάρια του Ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: facebook.com/mytiliniadialektos.gr
Πάνω στην κρηπίδα του υστεροκλασσικού ναού χτίστηκε με αρχαίο οικοδομικό υλικό παλαιοχριστιανική κοιμητηριακή βασιλική με άγνωστη τη χρονολογία ανέγερσής της και τη διάρκεια ζωής της, την οποία διαδέχτηκε ο μεταβυζαντινός ναός του Ταξιάρχη. Οι χριστιανικοί αυτοί ναοί ήταν κοιμητηριακοί, όπως φαίνεται από τους ανασκαμμένους τάφους στο δάπεδο του αρχαίου ναού και στη γύρω περιοχή. Από την πρώτη ανασκαφική έρευνα στα τέλη του 19ου αιώνα έως και σήμερα έχουν μελετηθεί χιλιάδες θραύσματα από το βάναυσα κατεστραμμένο μνημείο αποκαθιστώντας την αρχική μορφή του. Από την παλαιοχριστιανική βασιλική του Μέσσου σώζονται τμήματα της αψίδας του ιερού και του δαπέδου της, καθώς και διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη. Η κόγχη του Ιερού της παλαιοχριστιανικής βασιλικής, όπως και υπολείμματα του ναού του Ταξιάρχη φαίνονται και σήμερα.
Μουσειακός χώρος ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Για την καλύτερη κατανόηση του μνημείου και του χώρου από τους επισκέπτες υπάρχει πλέον ημιυπαίθριος εκθεσιακός χώρος, με πινακίδες που δείχνουν τη σχεδιαστική αποκατάσταση του ναού και του χώρου, καθώς και τα διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη. Σήμερα, ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει από κοντά τη μικροτεχνική διακόσμηση των αρχιτεκτονικών μελών και να δει τον ναό από τα δυτικά, να διαπιστώσει το μέγεθος και τα αρχιτεκτονικά στοιχεία του και να «φανταστεί» το μνημείο στον ευρύτερο περιβάλλοντα χώρο. Ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί στον αρχαιολογικό χώρο και να φθάσει στο μικρό αμφιθέατρο από τις πλακόστρωτες διαδρομές.
Πηγές:
Koldewey, R., (1890). Die antiken Baureste der Insel Lesbos, Robert, L., Recherches Epigraphiques. V: Inscriptions de Lesbos, REA 62, (1960), pp. 285-315. Κοντής, Ι., Λέσβος και η Μικρασιατική της Περιοχή, (1976). Πετράκος, Β., Ανασκαφή του Ναού των Μέσων Λέσβου, ΠΑΕ, (1968), σσ. 84-86. Πετράκος, Β., Ανασκαφή του Ναού των Μέσων Λέσβου, ΠΑΕ, (1967), σσ. 96-102. wikimapia.org exodoskafkara.blogspot.com vaspik.blogspot.com ir.lib.uth.gr
Χωρίς περιστροφές: “Φέρτε πίσω τα γλυπτά του Παρθενώνα” που ανήκουν στην Αθήνα. Τα άρπαξε ο Άγγλος λόρδος ΄Ελγιν προ δύο αιώνων με απάτη. Τα υπεξαίρεσε, δηλαδή ιδιοποιήθηκε ξένα πράγματα που δεν εφυλάσσοντο αρκετά καλά από τους κατακτητές και ασχέτους Οθωμανούς. Τα επώλησε στο Βρετανικό Μουσείο αντί πινακίου φακής, το οποίο έτσι κατέστη κλεπταποδόχος και τώρα γίνονται διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση Μητσοτάκη δια την επιστροφή των στην Αθήνα με μειωτικούς όρους.
Σύμφωνα με τον Τύπο, ο υπουργός Επικρατείας Γιώργος Γεραπετρίτης συζήτησε στο Λονδίνο με τον διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου Τζώρτζ Όσμπορν για τον “δανεισμό” των γλυπτών στο Μουσείο της Ακροπόλεως, ή εναλλακτικώς να ανοίξει παράρτημα του Βρετανικού Μουσείου στην Αθήνα, με δυνατότητα ανταλλαγής αρχαιοτήτων, ώστε η λύση του προβλήματος να ικανοποιεί και τις δύο πλευρές. Δηλαδή, των παρανόμως κατόχων και των νομίμων ιδιοκτητών.
Ασφαλώς δεν είμεθα καλά! Μία κραυγαλέα υπόθεση κλοπής-κλεπταποδοχής και εκ των υστέρων νομιμοποιήσεως, με εμβόλιμο βρετανικό νόμο του 1963, που απαγορεύει την αφαίρεση αντικειμένων από το Βρετανικό Μουσείο, επιχειρείται να καταλήξει σε μία 50-50% νέα απάτη, όπου συμμέτοχοι θα είναι το Ελληνικό Δημόσιο με έναν ιδιωτικό φορέα, το Βρετανικό Μουσείο. Θα διαλαλούν τότε οι δραγουμάνοι στους δρόμους της Αθήνας, “περάστε κόσμε στο υποκατάστημα του Βρετανικού Μουσείου να δείτε τα μάρμαρα που έκλεψε ο λόρδος Έλγιν από την Ακροπολη”. Και οι ξενοδόχοι θα τρίβουν τα χέρια τους με το παράρτημα του μουσείου …Τυσσώ.
Αυτά δεν είναι σοβαρά πράγματα για κράτος δικαίου. Η Ελληνική Δημοκρατία δεν είναι Μπανανία. Το ζήτημα των γλυπτών είναι, φώς-φανάρι, νομικό και ακόμη περισσότερον ηθικής τάξεως. Ένας υπερόπτης πρεσβευτής στην Υψηλή Πύλη της Κωνσταντινοπόλεως απέσπασε – Κύριος οίδε με τι μπαξίσια– άδεια να αποξυλώσει γλυπτά που επί 2000 έτη κοσμούσαν τον ναό της Παρθένου Αθηνάς, πολιούχου των Αθηνών, που τότε είχε περιέλθη σε πλήρη παρακμή εξ αιτίας της οθωμανικής κατοχής.
Σήμερα, η ελεύθερη Αθήνα είναι ένας ελκυστικός προορισμός για εκατομμύρια ξένους περιηγητές και μία από τις ανερχόμενες πρωτεύουσες της Ευρώπης. Κοντά σε θάλασσες, βουνά και θέρετρα, με σύγχρονο Μετρό, με “σφριγηλή ζωή” που θα έλεγε ο Ελύτης. Είναι πια μεγαλούπολις που θα μπορούσε να γίνει παγκόσμιο κέντρο φιλοσοφίας, μουσικής και τέχνης, στην Ακαδημία Πλάτωνος στον Κεραμεικό. Ας μη την κάνουμε… “τσίρκο Μεντράνο”. Πηγή
Αν θέλεις να μάθεις αν είσαι πραγματικά καλός άνθρωπος, διάβασε παρακάτω.
1. Φέρεσαι καλά σε όλους. Κι όταν λέμε όλους, εννοούμε όλους
2. Κάνεις εύκολα φίλους. Και τους κρατάς.
3. Μπαίνεις στη θέση του άλλου. Ή τουλάχιστον προσπαθείς.
4. Κάνεις πράγματα για την ευτυχία των άλλων. Ακόμα και αν αυτά τα πράγματα μερικές φορές σε ξεβολεύουν
5. Δεν ξεχνάς τους ανθρώπους σου. Παίρνεις συχνά τηλέφωνο τους γονείς σου, ενδιαφέρεσαι σε καθημερινή, ή σχεδόν καθημερινή, βάση για το τι κάνουν οι φίλοι σου, δεν εξαφανίζεσαι επειδή «πήζεις στη δουλειά» ή ακόμα χειρότερα επειδή ερωτεύτηκες.
6. Δίνεις ευκαιρίες στους ανθρώπους. Δε μένεις στην πρώτη εντύπωση, και δεν βγάζεις ανθρώπους από τη ζωή σου στο πρώτο στραβοπάτημα.
7. Δεν τσιγκουνεύεσαι να πεις μια καλή κουβέντα. Δεν μετράς τα κομπλιμέντα σου με το σταγονόμετρο, μη και «το πάρει πάνω του ο άλλος» και δεν υπάρχει άνθρωπος στη ζωή σου που να τον αγαπάς και να μην το ξέρει.
8. Είσαι γενναιόδωρος. Αφήνεις πάντα tip στον ντελιβερά, μοιράζεσαι ό,τι έχεις με τους φίλους σου, δίνεις έστω ένα μικρό ποσό από το δώρο των Χριστουγέννων στις φιλανθρωπικές οργανώσεις, διαθέτεις έστω λίγο από τον χρόνο σου για να βοηθήσεις ανθρώπους που το έχουν ανάγκη.
9. Θεωρείς αρκετά πράγματα προσωπική σου ευθύνη. Πιστεύεις ότι είναι δικιά σου δουλειά να σώσεις τον πλανήτη χωρίζοντας τα σκουπίδια σου σε ανακυκλώσιμα και μη, και πετώντας τα στους αντίστοιχους κάδους. Επίσης δικιά σου δουλειά θεωρείς ότι είναι να βοηθήσεις τον καινούριο συνάδελφο που πήζει στη δουλειά.
10. Δεν θεωρείς τίποτα και (κυρίως) κανέναν δεδομένο. Χαμογελάς κάθε φορά που βλέπεις τους δικούς σου ανθρώπους, σκέφτεσαι αρκετές φορές μέσα στη μέρα «να, γι’ αυτό σε αγαπάω» κάθε φορά που κάποιος κάνει κάτι καλό/ αστείο/ χαριτωμένο (έστω και αν δεν το λες πάντα), νιώθεις ειλικρινή ευγνωμοσύνη για πράγματα όπως η θέρμανση στο σπίτι ή στη δουλειά, η έλλειψη κίνησης στο δρόμο ή το delivery το μεσημέρι.
Αγνωστες λεπτομέρειες και μυστικά αποκαλύπτει πολυμελής ερευνητική ομάδα από στελέχη της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδος, του Μουσείου του Λούβρου και του Κέντρου Ερευνας και Συντήρησης των Μουσείων της Γαλλίας.
Γράφει η Μαίρη Αδαμοπούλου
Επιβλητικός, καθώς στέκεται ευθυτενής πάνω στο άρμα του, είναι αναγνωρίσιμος με την πρώτη ματιά, διότι αποτελεί ένα από τα πλέον εμβληματικά και ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα χάλκινα γλυπτά του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Είναι όμως η εικόνα που έχουμε για τον Ηνίοχο των Δελφών η πραγματική; Ή μήπως πίσω από το πρασινωπό άγαλμα που δεσπόζει στο μουσείο του διασημότερου μαντείου της αρχαιότητας «κρυβόταν» ένας υπέρλαμπρος νέος με κόκκινα χείλη, δόντια από ασήμι, μάτια καμωμένα από τέσσερις διαφορετικούς λίθους και ταινία γύρω από το κεφάλι κοσμημένη με έναν ασημένιο μαίανδρο;
Αυτήν ακριβώς την εικόνα του Ηνιόχου, με ακρίβεια που αγγίζει το 100%, υποστηρίζει πως αποκατέστησε πολυμελής ερευνητική ομάδα που αποτελείται από στελέχη της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φωκίδος, του Μουσείου του Λούβρου, του Κέντρου Ερευνας και Συντήρησης των Μουσείων της Γαλλίας, με τη σύμπραξη ελληνικών και γαλλικών φορέων. Και θα παρουσιάσει το αποτέλεσμα της τριετούς μελέτης της (2019-2021) την 1η Δεκεμβρίου μέσω ενός ντοκιμαντέρ κι ενός επιστημονικού συνεδρίου που θα ακολουθήσει τις επόμενες ημέρες. «Για πρώτη φορά έχουμε τη σωστή εικόνα του Ηνιόχου βασισμένη σε αναλύσεις που δεν είχαν γίνει ποτέ μέχρι σήμερα. Είναι ένας γνωστός άγνωστος, τον οποίο καταφέραμε να ξεκλειδώσουμε. Καθετί που παρουσιάζουμε είναι απολύτως τεκμηριωμένο», λέει στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια της Γαλλικής Σχολής Αθηνών Βερονίκ Σανκόφσκι.
«Τα χρώματα δεν είναι επίθετα. Πρόκειται για διαφορετικά κράματα μετάλλων, στη σύνθεση των οποίων οφείλεται και το διαφορετικό χρώμα», εξηγεί ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Συντήρησης της ΓΣΑ Αριστοφάνης Κωνσταντάτος και επισημαίνει πως το πράσινο χρώμα με το οποίο έχει ταυτιστεί το γλυπτό που χρονολογείται μεταξύ των ετών 478 και 474 π.Χ. οφείλεται στα ανθρακικά προϊόντα διάβρωσης που έχουν επικαθίσει στην επιδερμίδα του μετάλλου. Οσοι το θαύμαζαν στο Ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς αντίκριζαν έναν νικητή της αρματοδρομίας των Πυθίων που έλαμπε στο χρυσαφί του ορείχαλκου. Τα μάτια του δε ήταν λίθινα και ο αρχαίος τεχνίτης είχε χρησιμοποιήσει οψιδιανό για το μαύρο της κόρης, καλχηδόνιο για να αποδώσει το καφέ χρώμα της ίριδας, μαγνησίτη για το λευκό του σκληρού χιτώνα και κοράλλι για να σχηματίσει τον δακρυϊκό αδένα.
Κάτω από την επιφάνεια
Το αληθινό πρόσωπο του Ηνιόχου μπορεί να είναι εκείνο που κλέβει εν πρώτοις την παράσταση, δεν είναι όμως η μοναδική έκπληξη που κρύβει αυτή η έρευνα. Για πρώτη φορά οι επιστήμονες κατάφεραν να δουν τα «σωθικά» του αγάλματος, να διαπιστώσουν τον τρόπο κατασκευής του και να βρεθούν μπροστά σε απρόσμενα συμπεράσματα. «Είναι γεγονός ότι προέκυψαν πολλές εκπλήξεις. Μία από αυτές είναι ότι ο Ηνίοχος δεν είναι μονοκόμματος. Πρόκειται για ένα σύνθετο γλυπτό που αποτελείται από πολλά διαφορετικά τμήματα – άγνωστο ακόμη πόσα ακριβώς καθώς η έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη -, ενωμένα με «ραφές», κάτι που δεν γνωρίζαμε, καθώς εξωτερικά είναι τόσο τέλειος, ώστε οι ενώσεις να μη διακρίνονται διά γυμνού οφθαλμού», λέει ο Αριστοφάνης Κωνσταντάτος και η Βερονίκ Σανκόφσκι προσθέτει: «Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι δεν έχουν όλα τα τμήματα του Ηνιόχου την ίδια προέλευση. Το υλικό για το κυρίως σώμα εκτιμούμε ότι προέρχεται από τη Σίφνο, αλλά έχουμε εντοπίσει ακόμη τουλάχιστον τέσσερα κράματα και λίθους με καταγωγή από τις Κυκλάδες έως την ιταλική χερσόνησο. Κι αυτή η διαπίστωση κάνει τον Ηνίοχο να μοιάζει με ένα πορτρέτο του ελληνικού κόσμου του 5ου αι. π.Χ. που δεν θα μπορούσε να βρίσκεται πουθενά αλλού πέρα από τον Ομφαλό της Γης, τους Δελφούς. Εκείνο όμως που ξεπέρασε κάθε φαντασία είναι πόσο προχωρημένες ήταν οι τεχνικές γνώσεις των καλλιτεχνών στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. Οι πληροφορίες που είχαμε από τις πηγές δεν ήταν λεπτομερείς. Μέχρι τώρα βασιζόμασταν σε υποθέσεις και τώρα έχουμε τις αποδείξεις».
Επιστρατεύοντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας και αξιοποιώντας διαγνωστικές μη καταστρεπτικές μεθόδους, η ερευνητική ομάδα μεταξύ άλλων είδε για πρώτη φορά το εσωτερικό του Ηνιόχου. «Μοιάζει με αδρό πατημένο πηλόχωμα», περιγράφει ο κ. Κωνσταντάτος. Η ομάδα εντόπισε επίσης τις καρφίδες με τις οποίες συγκρατούνταν το πήλινο πρόπλασμα, πάνω στο οποίο χυτεύτηκε το γλυπτό, ενώ ήδη έχουν ληφθεί δείγματα χώματος από τον πυρήνα του Ηνιόχου για περαιτέρω ανάλυση.
Σε «πυρηνικό εργαστήριο»
Για να εξαχθούν όλα αυτά τα συμπεράσματα και να γνωρίσουμε την αληθινή όψη του Ηνιόχου αλλά και τα μυστικά που κρύβει στο εσωτερικό του, χρειάστηκε οι ερευνητές να στήσουν ένα διαγνωστικό κέντρο γύρω από το εμβληματικό γλυπτό μέσα στο Μουσείο των Δελφών, αφού δεν δύναται να μετακινηθεί. Για να μπορέσουν να προχωρήσουν στην ακτινογραφία του χρειάστηκαν μια ραδιενεργή πηγή – ιριδίου -, η εφαρμογή της οποίας έπρεπε για πρώτη φορά στην Ελλάδα να γίνει σε δημόσιο χώρο. Το εγχείρημα αποδείχθηκε ακόμη δυσκολότερο καθώς το εργοτάξιο γύρω από τον Ηνίοχο στηνόταν σε καθημερινή βάση τηρώντας όλα τα πρωτόκολλα ασφαλείας που είχαν οριστεί από τον «Δημόκριτο» και εν συνεχεία αποσυρόταν για να λειτουργήσει το μουσείο, ενώ πολλές φορές οι μελετητές έπρεπε να εργάζονται ως τα μεσάνυχτα. Εκτός από τις πρώτες του ακτινογραφίες εξετάστηκε εσωτερικά με ιατρικό ενδοσκόπιο, το οποίο πέρασε από οπές που υπάρχουν εξαιτίας μιας θραύσης στην πλάτη και διατρήσεων στα πόδια, οπότε και αποκαλύφθηκαν οι κατασκευαστικές του λεπτομέρειες. Εξετάστηκε δε και με υπερήχους, οπότε και χρειάστηκε να φτιαχτεί ένα ειδικό τζελ ως αγωγός μετάδοσης του σήματος, καθώς εκείνο που χρησιμοποιείται στις δικές μας εξετάσεις δεν μπορούσε να εφαρμοστεί επειδή βασίζεται στο νερό και θα είχε καταστρεπτικές συνέπειες στην επαφή του με το μέταλλο.
«Εν κατακλείδι μπορούμε να πούμε ότι ο Ηνίοχος είναι αποτέλεσμα συσσωρευμένης εμπειρίας. Είναι το απόσταγμα της τέχνης και της τεχνολογίας της εποχής», καταλήγουν η Βαλερί Σανκόφσκι και ο Αριστοφάνης Κωνσταντάτος επισημαίνοντας πως η έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί. «Υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος και πολλή δουλειά. Το μεγάλο κέρδος είναι ότι δουλέψαμε πάνω στον Ηνίοχο που είναι με βεβαιότητα χρονολογημένος και μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο και οδηγός για άλλες μελέτες και συγκρίσεις. Τα συμπεράσματα της έρευνάς μας είναι το δώρο του Ηνιόχου προς τον κόσμο». Πηγή
Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Πηγή εικόνας: exodoskafkara.blogspot.com
Σχέδιο για ιερό των Μέσσων από R. Koldewey. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Απομεινάρια του Ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Μερική Απεικόνιση ναού και κίονα. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Απεικόνιση του Ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
Απομεινάρια του Ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: facebook.com/mytiliniadialektos.gr
Μουσειακός χώρος ιερού των Μέσσων. Πηγή εικόνας: vaspik.blogspot.com
