Ανδρέας Κάλβος: Ο ποιητής της Επανάστασης

 Ανδρέας Κάλβος: 

Ο ποιητής της Επανάστασης

Posted on 3 Νοεμβρίου, 2021 by ellas

Πηγή εικόνας: 2bp.blogspot.com| Πορτρέτο του Ανδρέα Κάλβου.

Από την Σταυρούλα Γιώτη

Ο Ανδρέας Κάλβος είναι σημαντικός Έλληνας ποιητής. Αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση καθώς λογοτεχνικά δεν ανήκει ξεκάθαρα σε κάποια σχολή. Κινείται στις παρυφές του ρομαντισμού και της Επτανησιακής Σχολής. Τόσο οι ιδιωτικές όσο και οι κοινωνικές συνθήκες της ζωής του υπήρξαν ιδιαίτερες. Σε συνδυασμό και με την παιδεία που λαμβάνει, ο Ανδρέας Κάλβος θα διαμορφωθεί σε έναν πυρήνα ρομαντισμού και λυρισμού.

Ο Ανδρέας Κάλβος και η ζωή του σε Επτάνησα και εξωτερικό

Γεννιέται στη Ζάκυνθο το 1792. Η μητέρα του, Ανδριανή Ρουκάνη, ήταν αριστοκρατικής καταγωγής. Ο πατέρας του ήταν στρατιωτικός του βενετικού τάγματος. Το 1802 οι γονείς του βρίσκονταν σε διάσταση. Ο Ανδρέας Κάλβος κι ο αδελφός του, αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν στο Λιβόρνο της Ιταλίας τον πατέρα τους. Δεν ξαναείδε ποτέ την μητέρα του, η οποία πεθαίνει από φυματίωση το 1815. Ζει μια άχαρη, παιδική και νεανική ζωή.

Το 1812 γνώρισε τον Ούγκο Φόσκολο, τον Ιταλό ποιητή που θα γίνει ο μέντοράς του. Ο Κάλβος θα τον ακολουθήσει ως βοηθός του στην Ελβετία και στην Αγγλία. Ο ίδιος εργάζεται ως δάσκαλος ιταλικών κι ελληνικών. Το 1819 παντρεύεται την Τερέζα Τόμας. Όμως σ’ ένα χρόνο εκείνη πεθαίνει και πιθανώς και η κόρη που είχαν αποκτήσει μόλις. Ο Κάλβος επέστρεψε μετά απ’ το γεγονός αυτό, στη Φλωρεντία. Η ελληνική επανάσταση τον βρίσκει εξόριστο από τις Ιταλικές αρχές στην Γενεύη. Εργάζεται ως καθηγητής ξένων γλωσσών κι ασχολείται με μεταφράσεις αλλά και την συγγραφή.

Ο Κάλβος στην Ελλάδα

Ο Κάλβος ζει στην Ευρώπη όλο τον επαναστατικό πυρετό της Ελλάδας. Το 1826 δηλώνει την επιθυμία του να βρεθεί κι ίδιος στην επαναστατημένη πατρίδα του. Φτάνει αρχικά στο Ναύπλιο και στη συνέχεια εγκαθίσταται μόνιμα στην Κέρκυρα ως καθηγητής στην Ιόνιο Ακαδημία. Ζει εκεί για εικοσιπέντε χρόνια. Οι μαρτυρίες εκείνης της περιόδου μιλούν για έναν άνθρωπο απομονωμένο και περίεργο. Όλα αυτά τα χρόνια σιωπά ποιητικά. Δημοσιεύει μόνο σποραδικά σε τοπικές εφημερίδες, φιλοσοφικές και θεολογικές διατριβές. Ενώ ζει στην ίδια πόλη με τον Σολωμό, πηγές αναφέρουν ότι δεν γνωρίζονται. Το 1852 έφυγε ξαφνικά για την Αγγλία όπου παντρεύτηκε την ιδιοκτήτρια ενός παρθεναγωγείου στο Λάουθ. Εκεί διδάσκει ως καθηγητής και μεταφράζει θρησκευτικού περιεχομένου βιβλία. Πεθαίνει στις 3 Νοέμβρη του 1869. Τα οστά του μεταφέρθηκαν στην Ζάκυνθο το 1960.

Το συγγραφικό του έργο

Ο Ανδρέας Κάλβος θεωρείται ο ποιητής της ελληνικής επανάστασης. Οι Είκοσι Ωδές είναι η μοναδική του προσφορά στη νεοελληνική ποίηση. Είναι εμπνευσμένες κυρίως από το προεπαναστατικό κλίμα της χώρας, όπως εκείνος το εισέπραττε και το ζούσε στην Ευρώπη. Το 1824 τυπώνει στη Γενεύη τη «Λύρα», δέκα πατριωτικές ωδές. Το 1826 στο Παρίσι τυπώνει άλλες δέκα, «τα Λυρικά». Η πρώτη ωδή, «Ο Φιλόπατρις», είναι ένας ύμνος στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Ζάκυνθο. Η Τρίτη, «Εις Θάνατον», είναι μια συγκινητική αναπόληση της μητέρας του. ‘Όλες οι άλλες αναφέρονται στο μεγάλο γεγονός της Ελληνικής Επανάστασης.

Πηγή εικόνας: language.gr | Eξώφυλλο της πρώτης έκδοσης της «Λύρας», του έργου που δημιούργησε ο Ανδρέας Κάλβος.

Νωρίτερα, ο Κάλβος είχε γράψει, υπό την επίδραση του Φόσκολο, δυο κλασικιστικές τραγωδίες, τον «Θηραμένη» και τις «Δαναΐδες». Το 1814 γράφει μια «Ωδή εις Ιονίους», μια διαμαρτυρία για την τύχη των Επτανήσων. Σε ηλικία δεκαεννέα ετών είχε γράψει μια «Ωδή στον Ναπολέοντα», έργο του χαμένο που απόσπασμά του ανακαλύφθηκε σχετικά πρόσφατα. Από την επιστολογραφία του, που έχει διασωθεί σε μεγάλη έκταση, αντλούμε πολλά και σημαντικά στοιχεία για την προσωπικότητα και το έργο του ποιητή.

Η ιδιαίτερη περίπτωση του Ανδρέα Κάλβου

Ο Ανδρέας Κάλβος αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση στην νεοελληνική λογοτεχνία. Ως άνθρωπος ήταν ιδιαίτερα μοναχικός. Ιδιότροπο κι εριστικό τον περιγράφουν πηγές της εποχής του. Χαρακτηριστικό είναι ότι δεν έχει αφήσει κανένα πορτρέτο του. Δεν εξήγησε ποτέ γιατί σταμάτησε να γράφει ποίηση. Επίσης, ποτέ δεν αναφέρθηκε στην επιλογή της αυτοεξορίας του στην Κέρκυρα.

Πηγή εικόνας: kallitheapress.gr | Ανδρέας Κάλβος, ο Επτανήσιος ποιητής.

Ως λογοτέχνης, ήθελε να υμνήσει την ελληνική επανάσταση, ζούσε όμως αποκομμένος τόσο από την ελληνική πραγματικότητα όσο και από την ελληνική γλώσσα. Εφάρμοσε λοιπόν στη μητρική του γλώσσα ό,τι έμαθε από τον δάσκαλό του. Δημιούργησε ένα ιδιότυπο κράμα δημοτικής και αρχαΐζουσας ελληνικής γλώσσας. Ο Κ.Θ. Δημαράς μελετώντας τον Κάλβο, διαπιστώνει πως ο ποιητής γράφει στα ελληνικά εφαρμόζοντας όμως τις ποιητικές και αισθητικές θεωρίες των Ιταλών ποιητών της εποχής του. Ο Κάλβος δεν προήλθε από μια συγκεκριμένη σχολή ή παράδοση. Γι’ αυτό τον λόγο και δεν δημιούργησε και συνέχεια. Διαβάζοντας όμως κανείς τα ποιήματά του καταλαβαίνει πως κάτω από τους κλασικιστικού ύφους στίχους του, κρύβεται η ανήσυχη ψυχή ενός γνήσιου ρομαντικού.

Παρακάτω ακολουθεί βίντεο με την ερμηνεία σε μελοποιημένη μορφή της Ενάτης Ωδης «Εις Ελευθερίαν» του Ανδρέα Κάλβου, από Έλληνες τραγουδιστές.

Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν σ’ αυτό το άρθρο: Ανδρέας Κάλβος (1792-1869). Ανάκτηση από : greek-language.gr (Τελευταία Σύνδεση 1/11/2020) Ανδρέας Κάλβος. Ανάκτηση από: el.wikipedia.gr (Τελευταία Σύνδεση 1/11/2020) Πολίτης, Λ. (1993). Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης. Πηγή

https://ellas2.wordpress.com/

Το βρήκα στο: https://vequinox.wordpress.com/

Αλέκος Φασιανός: «Αντίο» στον Έλληνα «Άγιο» της ζωγραφικής τέχνης

Αναστασία Κουκά

Τα πρώτα καλλιτεχνικά σκιρτήματα, οι βασικές πηγές έμπνευσής του, ο Μόραλης, τα μεγάλα έργα και η διεθνής αναγνώριση  -Τα μηνύματα πολιτικών για τον θάνατο του Αλέκου Φασιανού

 «Είναι κάποια πράγματα που γίνονται αναπόφευκτα, σαν να έχουν προγραφεί από παλιά. Θυμάμαι, όταν ήμουν στη Σχολή Καλών Τεχνών, ζωγράφιζα στο δάπεδο, μπροστά στους συμμαθητές μου…Πολλές φορές έκλαιγα, κρυφά, γιατί δεν μπορούσα να καταλάβω τι είναι ζωγραφική. Μού άρεσε όμως να απλώνω ένα χρώμα έντονο, ένα κόκκινο ή ένα μπλε σε μια μεγάλη επιφάνεια που να παριστάνει κάτι»:

Τα παραπάνω είχε εξομολογηθεί σ’ ένα σημείωμά του, στις αρχές τις δεκαετίας του ’70 ο Αλέκος Φασιανός. Κι αυτά τα λόγια του αποτελούν, επί της ουσίας, τον ορισμό αυτού που λέμε «γεννημένος καλλιτέχνης». Κι όπως περίτρανα αποδείχτηκε, εκείνος, ταύτισε ολόκληρη τη ζωή του με την τέχνη του, πορεύτηκε μέχρι το τέλος με τα χρώματα, τα πινέλα του, τους καμβάδες του, τους τεράστιους ζωγραφικούς ήρωές του, που ταξίδεψαν στα πέρατα του κόσμου και τον ανέδειξαν σε κορυφαίο ζωγράφο του 20ού αιώνα διεθνώς.

 

Αυτόν τον μεγάλο καλλιτέχνη, ο οποίος ενσωμάτωσε μοναδικά στα έργα του την τέχνη και την ιστορία της πατρίδας του, που αποτελούσαν διαχρονικά πηγές έμπνευσής του, αποχαιρετά η Ελλάδα με συγκίνηση και ευγνωμοσύνη.

Απ’ όλους τους μεγάλους Έλληνες ζωγράφους ο Φασιανός υπήρξε ο πιο προσιτός στις μεγάλες μάζες. Όχι μόνον γιατί είχε φιλοτεχνήσει πολυάριθμα έργα, πίνακες, χαρακτικά, αφίσες, θεατρικά σκηνικά, εξώφυλλα βιβλίων, δίσκων και τόσα ακόμη. Αλλά, κυρίως, επειδή η ζωγραφική του τέχνη είχε κάτι το εντελώς προσωπικό, το οποίο, από ένα σημείο κι έπειτα, δεν μπορούσε κανείς να μην το αναγνωρίσει. Το βασικό τρίπτυχο της θεματολογίας του, Άνθρωπος – Φύση – Περιβάλλον, παρέμενε σταθερό σε όλη την διαδρομή του. Όπως κι εκείνες οι υπερφυσικές, κατ’ αρχάς, αλλά τόσο οικείες με το πέρασμα του χρόνου ανθρώπινες μορφές του, απλοϊκές εκ πρώτης όψεως αλλά τόσο περίτεχνες και ζωντανές εν τέλει, σαν έτοιμες να ξεπηδήσουν από τον καμβά και να πάρουν τη θέση τους στον κόσμο των ζωντανών. Άλλωστε οι ήρωες του Φασιανού ήταν πολύ συχνά τυπικοί καθημερινοί άνθρωποι που έκαναν ποδήλατο, κάπνιζαν, αγκαλιάζονταν, αγαπιούνταν και μέσα από το μαγικό άγγιγμά του μεταμορφώνονταν σε λαμπερούς πρωταγωνιστές, 'Αγιους ή μυθολογικούς θεούς.

Ήταν, εξάλλου, όπως ο ίδιος είχε διηγηθεί, το θρησκευτικό στοιχείο, οι υπέροχες βυζαντινές εικόνες και οι υπερβατικοί πρωταγωνιστές τους που τον μαγνήτισαν, ως παιδί, στην μαγική τέχνη της ζωγραφικής: «Ο παππούς μου ήταν πάπας. Γεννήθηκα το 1935 δίπλα ακριβώς στην εκκλησία που λειτουργούσε ο ίδιος. Είχαμε ένα μικρό σπίτι με δειλινά στους Αγίους Αποστόλους κάτω από την Ακρόπολη. Από πολύ μικρός και εξ αιτίας του παππού μου, τριγύρναγα στις μισοσκότεινες μεταβυζαντινές εκκλησίες και τον βοηθούσα άλλοτε φέρνοντας του το θυμιατό και άλλοτε διαβάζοντας τον Απόστολο. Πιο πολύ όμως και από το θρησκευτικό μέρος με είλκυαν οι εικόνες οι βυζαντινές η οι λαϊκές. Μου έκαναν εντύπωση οι άγιοι καβαλάρηδες με τα φωτοστέφανα και τα σπαθιά τους που έβγαζαν φλόγες και σκότωναν θηρία. Τα ξερά βυζαντινά βουνά στο βάθος, τα περίεργα δέντρα και τα φυτά και οι χρυσοί ουρανοί. Προσπαθούσα να αντιγράψω τις εικόνες. Όμως ήθελα να κάνω και δικές μου, να εκφράσω και τον δικό μου κόσμο, όπως κιόλας είχε διαπλαστεί από όλα όσα έβλεπα».

Ένα ακόμη πρόσωπο από το στενό οικογενειακό του περιβάλλον που άσκησε τεράστια επιρροή πάνω του, διευρύνοντας τους ορίζοντες και τις αναζητήσεις του, ήταν η μητέρα του: «Η μητέρα μου ήταν φιλόλογος και είχε μανία με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Αυτή με πήγαινε συγχρόνως στα Μουσεία η την Ακρόπολη και παντού όπου μπορούσε να συναντήσει αρχαία πράγματα. Μου άρεσαν πολύ τα εικονογραφημένα αρχαία βάζα, ιδίως οι λευκές λήκυθοι, που εικόνιζαν νεκρικές παραστάσεις. Πιο πολύ όμως με συγκινούσαν τα κυκλαδικά ειδώλια με στυλιζαρισμένα χέρια, τα μονοκόμματα σώματα που μοιάζανε με παιχνίδια» εξηγούσε ο ίδιος αποκαλύπτοντας στη συνέχεια την συνάντησή του με την τέχνη της μουσικής η οποία ωστόσο δεν κατάφερε να τον αποσπάσει από αυτό για το οποίο ήταν γεννημένος, παρότι σπούδασε βιολί επί 12 ολόκληρα χρόνια, διάστημα κατά το οποίο γνώρισε σημαντικούς Έλληνες συνθέτες όπως ο Θεοδωράκης, ο Μαρκόπουλος κ.α. : «Ο πατέρας μου ήταν μουσικός και έτσι έμαθα να παίζω βιολί. Δεν νομίζω ότι αυτό με επηρέασε καθόλου. Γιατί ήθελα να ζωγραφίζω από μικρό παιδί. Μέχρι τα δεκαεφτά μου χρόνια ζωγράφιζα μόνος μου και είχα όλο τον μαγικό κόσμο των εικόνων, στις εκκλησίες, και από την άλλη μεριά την αγαλματολατρεία των αρχαίων Ελλήνων».

Στα χρόνια του Λυκείου θα συνδεθεί με άλλα νέα αγόρια τα οποία έμελλε να βάλουν τη δική τους σφραγίδα ο καθένας στην τέχνη του. Ανάμεσά τους ο Θόδωρος Αγγελόπουλος και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος. Τί παρέα αλήθεια..;

Κι έπειτα ήρθε η Σχολή Καλών Τεχνών και η συνάντηση με τον σπουδαίο Γιάννη Μόραλη: «Ο δάσκαλος μας ο Μόραλης είχε μια επιρροή επάνω μας τόσο σαν καλλιτέχνης, όσο και σαν άνθρωπος. Μάθαμε να βλέπουμε τις επιδράσεις του σκότους επί του φωτός και τανάπαλιν καθώς και τις αλλοιώσεις των σχημάτων των αντικειμένων εξ αιτίας του φωτός. Μάθαμε να συγκρίνουμε και τα πράγματα» εξηγούσε χρόνια αργότερα ο ίδιος.

Η πόλη του Φωτός, το Παρίσι θα τού παρέχει κι άλλα γνωστικά εφόδια ενώ θα διευρύνει και την έμπνευσή του. Τα χρόνια που θα ζήσει εκεί θα είναι καθοριστικά και για την εξέλιξή του. Το 1959 παρουσιάζει για πρώτη φορά τα έργα του στην Αθήνα κι από κει και πέρα ξεκινά μια ιλιγγιώδης, ασταμάτητη πορεία: Δεκάδες εκθέσεις σε κάθε γωνιά του κόσμου, από τη Βενετία, το Παρίσι, το Λονδίνο και τη Γενεύη μέχρι το τη Νέα Υόρκη και το Τόκυο. Χωρίς ωστόσο να ξεχάσει ποτέ την πατρίδα του και το εγχώριο κοινό διοργανώνοντας συχνά εκθέσεις σε μεγάλα αστικά μουσεία αλλά και μικρότερους χώρους τέχνης των ελληνικών νησιών.

Παράλληλα, αναλαμβάνει την σκηνογραφία μεγάλων θεατρικών παραγωγών ενώ βάζει την υπογραφή του στην εικονογράφηση δεκάδων εκδόσεων σημαντικών ποιητών και συγγραφέων όπως οι Ο. Ελύτης, L. Aragon, G. Apollinaire, Κ. Ταχτσής, Κ. Καβάφης, Α. Εμπειρίκος, Γ. Ρίτσος, Β. Βασιλικός κ.α.

Εξώφυλλο δίσκου του Ζορζ Μουστακί διά χειρός Αλέκου Φασιανού

Μέχρι το τέλος της ζωής του ο Αλέκος Φασιανός έπαιρνε ζωή και ικανοποίηση από την τέχνη του. Πολλές φορές ζωγράφιζε στο πάτωμα, σαν μικρό παιδί. Επέλεγε τα υλικά του, τα χρώματά του, τα ανακάτευε και ταξίδευε μαζί τους στα ανεξάντλητα μονοπάτια της φαντασίας του. Το ήξερε πολύ καλά, εξάλλου, και δεν δίσταζε να το παραδεχτεί δημόσια: «Όταν δεν ζωγραφίζω είμαι δυστυχής»!

 https://www.protothema.gr/

Αυτή είναι η περιοχή μέσα στην οποία θα κινηθούν πάνω από την Αθήνα τα Rafale την Τετάρτη

 Αυτή είναι η περιοχή μέσα στην οποία θα κινηθούν πάνω από την Αθήνα τα Rafale την Τετάρτη

ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Όπως φαίνεται από τις συντεταγμένες η περιοχή στα νότια όριά της φτάνει αρκετά πιο πέρα από τα όρια της Αθήνας καθώς αυτά φτάνουν νοτιότερα της Ύδρας

Στην τελική ευθεία για την άφιξη των πρώτων έξι μαχητικών Rafale βρίσκεται η Πολεμική Αεροπορία και όπως έχει ήδη γραφτεί τα μαχητικά συνοδευόμενα από Mirage 2000-5, θα πετάξουν πάνω από την Ακρόπολη.

Σε δημοσιεύματα που είδαν τις τελευταίες ημέρες δόθηκε στη δημοσιότητα και η σχετική ΝΟΤΑΜ.

Το Πενταπόσταγμα έβαλε σε χάρτη τις συντεταγμένες και σας παρουσιάζει την περιοχή που έχει δεσμευτεί για την πτήση αυτή.

Όπως φαίνεται λοιπόν από τις συντεταγμένες η περιοχή στα νότια όριά της φτάνει αρκετά πιο πέρα από τα όρια της Αθήνας καθώς αυτά φτάνουν νοτιότερα της Ύδρας. Στην περιοχή που δεσμεύτηκε συμπεριλαμβάνεται και όλη η Αίγινα, η Σαλαμίνα, ο Πειραιάς και φυσικά ο εναέριος χώρος πάνω από τον Ιερό Βράχο της Ακροπόλεως.

Η περιοχή θα είναι κλειστή από τις 10 το πρωί έως τις 13:00 το μεσημέρι.

Το μαχητικό Rafale όπως έχει ήδη ειπωθεί από δεκάδες χιλιάδες αναλύσεις είναι αναμφίβολα ένα μαχητικό «Game changer», ένα μαχητικό «καταλύτης» καθώς με τον πύραυλο «Meteor» που φέρει μπορεί να πλήξει τα τουρκικά μαχητικά F-16 στο Αιγαίο από την διπλάσια απόσταση από εκείνη που αυτά μπορούν να εκτοξεύσουν τους δικούς τους πυραύλους ΑΙΜ-120.

Στην παρούσα φάση πάντως το συγκεκριμένο μαχητικό είναι σχετικά «άγνωστο» καθώς είναι σχετικά λίγες οι χώρες που το διαθέτουν.

Ενδεικτικά η ίδια η Γαλλία έχει στόχο μέχρι το 2024 να διαθέτει περί τα 180 μαχητικά του τύπου. Μέχρι στιγμής αυτά που έχουν παραληφθεί από τις γαλλικές Ε.Δ είναι μοιρασμένα 102 στην γαλλική πολεμική αεροπορία και άλλα 46 στο γαλλικό πολεμικό ναυτικό.

Ο δεύτερος μεγαλύτερος χρήστης με τα μέχρι σήμερα δεδομένα θα είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με την μεγάλη παραγγελία των 80 μαχητικών του τύπου. Τρίτος μεγαλύτερος χρήστης είναι η Αίγυπτος καθώς έχει παραγγείλει 54 Rafale και από αυτά έχει παραλάβει σημαντικό αριθμό. Ακολουθεί η Ινδία με 36 και το Κατάρ που έχει παραγγείλει αντίστοιχο αριθμό. Στην επόμενη σειρά κατάταξης έρχονται η Ελλάδα με τα 24 μαχητικά που σκοπεύει να αποκτήσει και τελευταία η Κροατία με τα 12 Rafale που θέλει να αποκτήσει.

Η ιστορία της «ριπής ανέμου»

Η απαρχή του Rafale μπορεί να τοποθετηθεί στα μέσα της δεκαετίας του 1970, όταν η Πολεμική Αεροπορία της Γαλλίας καθώς και το Πολεμικό Ναυτικό της έκριναν απαραίτητη την αντικατάσταση των αεροσκαφών F-8 Crusader και SEPECAT Jaguar, καθώς ήταν πλέον εμφανές ότι ήταν πεπαλαιωμένης τεχνολογίας. Πολλές δυτικοευρωπαϊκές αεροπορίες (μεταξύ των οποίων η Αγγλική, Γερμανική, Ιταλική και Ισπανική) αναζητούσαν ένα σύγχρονο αντικαταστάτη των κύριων μαχητικών αεροσκαφών τους, τα πιο πολλά από τα οποία αποτελούσαν λύσεις της δεκαετίας του 1950, υστερώντας ξεκάθαρα έναντι αεροσκαφών όπως το MiG-23 και το μελλοντικό Su-27 (υπό ανάπτυξη εκείνη την εποχή).

Έτσι αρχικά η Γαλλία συνεργάστηκε με το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ισπανία στο πρόγραμμα Future European Fighter Aircraft, το οποίο στη συνέχεια θα εξελισσόταν στο Eurofighter Typhoon. Εντούτοις, σύντομα διαπιστώθηκε ότι οι γαλλικές απαιτήσεις δεν μπορούσαν να υλοποιηθούν στο συγκεκριμένο πρόγραμμα. Το Eurofighter δεν σχεδιαζόταν με τη σκέψη να επιχειρεί και από αεροπλανοφόρα, ενώ η Γαλλία δεν ήθελε να προχωρήσει στην αγορά δύο διαφορετικών τύπων αεροσκαφών για τις δυνάμεις της. Επίσης, ενώ το Eurofighter προγραμματιζόταν να είναι μαχητικό αεράμυνας, η Γαλλία αναζητούσε ένα αεροσκάφος πολλαπλού ρόλου μεν, αλλά με κύρια αποστολή του την κρούση. Έτσι, στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η γαλλική πλευρά αποχώρησε από το πρόγραμμα ευρωπαϊκής συνεργασίας, και άρχισε να εξελίσσει ένα δικό της αεροσκάφος. Ανάδοχος του προγράμματος ήταν η Dassault, το οποίο παρουσίασε το Rafale ως κόνσεπτ το 1985.

Στις 4 Ιουλίου 1986, το πρωτότυπο Rafale A έκανε την παρθενική του πτήση, δύο χρόνια μόλις μετά την αρχή της μελέτης. Η γαλλική κυβέρνηση προχώρησε στην αγορά των πρώτων Rafale το 1988. Μέχρι το 1993, το Rafale είχε ήδη κάνει αρκετές δοκιμαστικές πτήσεις, συμπεριλαμβανομένων και απονηώσεων και προσνηώσεων στο αεροπλανοφόρο Foch (Φος) του Γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού. Παρ' όλη όμως την επιτυχία των δοκιμών, το πρόγραμμα πάγωσε μέχρι το 1999, καθώς οικονομικά προβλήματα ταλάνιζαν το Γαλλικό Στρατό για μεγάλο μέρος της δεκαετίας. Από τη στιγμή που η ανάπτυξη συνεχίστηκε, πέρασαν άλλα δύο χρόνια μέχρι τα πρώτα Rafale παραγωγής να ενταχθούν στη δύναμη του Γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού, ενώ το αεροσκάφος πρακτικά ξεκίνησε την καριέρα του το 2004 πετώντας στους ουρανούς του Αφγανιστάν σε ρόλους προστασίας.

Με το Rafale η Dassault σκοπεύει να προσφέρει αντικατάσταση πλειάδας παλαιότερων μαχητικών αεροσκαφών, όπως η σειρά Mirage, τα SEPECAT Jaguar και τα Super Étendard.

https://www.pentapostagma.gr/

East Med – Γιατί δεν θεωρείται πια βιώσιμος ο αγωγός

East Med – Γιατί δεν θεωρείται πια βιώσιμος ο αγωγός

Σωτήρης Παναγιώτης

15.01.2022,

Το non-paper του State Department απλώς ήρθε να επιβεβαιώσει ανησυχίες που υπήρχαν από καιρό σε σχέση με τον αγωγό East Med και την πραγματική βιωσιμότητά του

Παρουσιάστηκε ως μια σημαντική – και εν πολλοίς «άδικη» – μεταστροφή της αμερικανικής διπλωματίας σε σχέση με τα ελληνικά συμφέροντα. Όμως, στην πραγματικότητα μάλλον αντανακλούσε και μια σειρά από «κοινούς τόπους» σε σχέση με τη βιωσιμότητα τέτοιων σχεδίων. Σε κάθε περίπτωση είναι σαφές ότι ο αγωγός East Med είχε να αντιμετωπίσει μια σειρά από αντεπιχειρήματα, αρκετό καιρό πριν εμφανιστεί το non-paper του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών.

Τι είναι ένα βιώσιμο πρότζεκτ;

Για να μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμο ένα πρότζεκτ θα πρέπει σε ένα εύλογο βάθος χρόνο να μπορεί να αποδείξει τη χρησιμότητά του και κυρίως να μπορεί να κάνει απόσβεση στο κόστος του.

Ο αγωγός East Med εξαρχής αφορούσε τα κοιτάσματα φυσικού αερίου του Ισραήλ – που είναι ήδη τυγχάνουν εκμετάλλευσης – και αυτά της Κύπρου, που ακόμη βρίσκονται στο στάδιο της έρευνας και έχουν να αντιμετωπίσουν όλες τις γεωπολιτικές συγκρούσεις γύρω από την Κύπρο και το γεγονός τη μη επίλυσης ακόμη του Κυπριακού.

Ειδικότερα, τα κοιτάσματα του Ισραήλ είναι υπαρκτά (413 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ή 14,6 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια στα τέλη του 2018, 36,7 φορές την ετήσια κατανάλωσή του το 2020), όμως σε μεγάλο βαθμό αφορούν την κατανάλωση του ίδιου του Ισραήλ. Από μόνα τους δεν δικαιολογούν ένα τόσο μεγάλο και κοστοβόρο έργο.

Τα κοιτάσματα της Κύπρου είναι διαπιστωμένα και είναι σημαντικά (και για τον «Γλαύκο» η αρχική εκτίμηση είναι 5-8 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια και για την «Αφροδίτη» έχει αναφερθεί εκτίμηση για 4 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια)  όμως απέχουν ακόμη από το να έχουν καταστεί εκμεταλλεύσιμα, ώστε να φανεί εάν από μόνα τους δικαιολογούν ένα τέτοιο έργο. Επιπλέον, η ολοκλήρωση της δυνατότητας εκμετάλλευσής τους προϋποθέτει εάν όχι κάποια επίλυσης του Κυπριακού, τουλάχιστον μια πιο αρμονική συνύπαρξη και μια δυναμική λύσης. 

Το ερώτημα της Αιγύπτου

Συχνά αναφέρεται ότι θα μπορούσε ο σχεδιασμός του αγωγού να συμπεριλάβει και τα κοιτάσματα της Αιγύπτου. Η Αίγυπτος είναι η μόνη χώρα στην νοτιοανατολική Μεσόγειο που αυτή τη στιγμή εκμεταλλεύεται πραγματικά μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου. Διαθέτει 2,186 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ή 77,2 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου και κατέχει τη 16η θέση στον κόσμο. Το τελευταίο διάστημα οι εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου που κάνει αυξήθηκαν (47% στο δεύτερο τρίμηνο του 2021) και θεωρείται ότι εξελίσσεται σε μεγάλο παίκτη στην αγορά του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). H Αίγυπτος διαθέτει το πλεονέκτημα να έχει εγκαταστάσεις υγροποίησης φυσικού αερίου και δεν δείχνει σε αυτή τη φάση να θεωρεί ότι χρειάζεται έναν αγωγό όπως τον East Med, προκρίνοντας σε αυτή τη φάση κυρίως την ενίσχυση του ρόλου της ως βασικού κέντρου στην υγροποίηση φυσικού αερίου για τις εκμεταλλεύσεις της ευρύτερης περιοχής.

Ούτως ή άλλως με τον τρόπο που σήμερα κινείται η ζήτηση για φυσικό αέριο και για αγορές εκτός των ορίων του ευρωπαϊκών αγωγών, είναι εύλογο χώρες να προκρίνουν την εξαγωγή LNG αντί για την κατασκευή αγωγών. Για παράδειγμα η μεγάλη ζήτηση προς την Ανατολική Ασία είναι κίνητρο για την εξαγωγή LNG, ενώ και ενδεχόμενος περιορισμός των ρωσικών ροών προς την Ευρώπη επίσης θα δημιουργούσε ζήτηση για LNG. Σημειώνουμε εδώ ότι στις εξαγωγές LNG δεν παίζει ρόλο μόνο το μέγεθος των εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων αλλά και η παραγωγική ικανότητα στις εγκαταστάσεις υγροποίησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αίγυπτος δεν ενδιαφέρεται για μια ευρύτερη συνεννόηση των χωρών της περιοχής για τα θέματα των εξορύξεων φυσικού αερίου. Αντιθέτως, ο τρόπος που στηρίζει το East Med Gas Forum δείχνει το ενδιαφέρον της. Όμως, αυτό δεν σημαίνει απαραιτήτως και σχέδιο αγωγού.

Ο συνδυασμός ανάμεσα στο γεγονός ότι τα κοιτάσματα του Ισραήλ είναι πεπερασμένα και δεν προορίζονται πρωτίστως για εξαγωγή, στο γεγονός ότι τα κυπριακά κοιτάσματα είναι δυνητικής εκμετάλλευσης και προϋποθέτουν συνολικότερη πολιτική επίλυση του Κυπριακού (ή έστω ένα modus vivendi ανάμεσα σε Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρο) και την απροθυμία της Αιγύπτου να επενδύσει σε αγωγούς, γίνεται σαφές ότι ως προς το μέρος αμιγώς της οικονομικής βιωσιμότητας τα πράγματα δεν ήταν ιδιαίτερα καλά.

Να σημειώσουμε εδώ ότι παρότι δεν προχωράει η υπόθεση με τον East Med για το Ισραήλ παραμένει ιδιαίτερα σημαντικό το σχέδιο για τη διασύνδεση του ηλεκτρικού του δικτύου με αυτό της Ευρώπης, δηλαδή το σχέδιο για τον EuroAsia Interconnector (που ενδιαφέρει και την Ελλάδα), γιατί αυτό θα εξασφαλίσει μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια ακόμη και εάν επιδεινωθούν ακόμη περισσότερο οι σχέσεις με τους γείτονές του. 

Γιατί οι ΗΠΑ προκρίνουν το LNG

Οι ΗΠΑ γενικά δεν συμπαθούν τους αγωγούς. Προτιμούν το LNG. Αυτό έχει να κάνει με διάφορους λόγους. Σίγουρα παίζει ρόλο το γεγονός ότι οι αγωγοί δίνουν μεγάλη ισχύ σε αυτούς που τους ελέγχουν και διαμορφώνουν «αποκλειστικές» σχέσεις ανάμεσα σε εξαγωγείς και καταναλωτές, όπως φαίνεται από την εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο την οποία οι ΗΠΑ προσπαθούν με κάθε τρόπο να υπονομεύσουν. Αντίθετα, το LNG επιτρέπει πιο ρευστές και πολυμερείς σχέσεις ανάμεσα σε παραγωγούς και καταναλωτές. Βεβαίως αυτό που «παραβλέπουν» οι ΗΠΑ είναι ότι ταυτόχρονα το κυνήγι φορτίων στην ελεύθερη αγορά έχει για τις χώρες που είναι ενεργειακά εξαρτημένες μια επιπλέον επισφάλεια σε σχέση με τους αγωγούς. Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ΗΠΑ είναι μια χώρα που επίσης εξάγει υγροποιημένο φυσικό αέριο και έχει κάνει μεγάλες επενδύσεις και στην εξόρυξη σχιστολιθικού αερίου.

Πάντως οι ΗΠΑ εξακολουθούν να υποστηρίζουν τα σχέδια ηλεκτρικής ενεργειακής διασύνδεσης, δηλαδή τόσο το EuroAsia Interconnector όσο και το EuroAfrica Interconnector. 

Οι γεωπολιτικοί υπολογισμοί

Προφανώς σε όλα αυτά υπάρχουν και γεωπολιτικοί υπολογισμοί και απόπειρες ισορροπιών. Σε σχέση με τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο μπορεί οι ΗΠΑ να εξέφρασαν κατά καιρούς τη σαφή αντίρρησή τους σε επιθετικές ενέργειες της Τουρκίας, είτε απέναντι στην Ελλάδα είτε απέναντι στην Κύπρο, όμως την ίδια στιγμή με εξίσου σαφή τρόπο εξέφραζαν την άποψή τους υπέρ μιας λογικής συνεννόησης και τελικά «συνεκμετάλλευσης» των φυσικών πόρων στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Για να το πούμε διαφορετικά οι ΗΠΑ ουδέποτε συναίνεσαν σε  μια λογική που θα έλεγε ότι πρακτικά η Τουρκία θα αποκλειόταν από το «μεγάλο παιχνίδι» της εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.

Ούτε ισχύει ότι σε αυτή τη φάση οι ΗΠΑ γενικά προσανατολίζονται σε μια ρήξη με την Τουρκία. Το ακριβώς αντίθετο: για τις ΗΠΑ δεν είναι τόσο εύκολο να αφήσουν να χαθεί μια χώρα που έχει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς του ΝΑΤΟ. Άλλωστε, και η ίδια η Τουρκία είναι σε τροχιά κάποιου τύπου επαναπροσέγγισης με τις ΗΠΑ. Από την εναγώνια προσπάθεια του Ερντογάν να βρει δίαυλο επικοινωνίας με την κυβέρνηση Μπάιντεν και την εκ νέου προσέγγιση με χώρες παραδοσιακά σύμμαχες προς τις ΗΠΑ όπως τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μέχρι τον τρόπο που εμπλέκεται σε συγκρούσεις όπως αυτή π.χ. στον Καύκασο ή στην Ουκρανία (σε εμφανώς αντίθετη κατεύθυνση από αυτή της Ρωσία), είναι πολλά τα σημάδια ότι η Τουρκία δεν επιθυμεί να εγκαταλείψει το στρατόπεδο της «Δύσης», ακόμη και εάν διεκδικεί τη σχετική αυτονομία της περιφερειακής δύναμης.

Πέραν, όμως, της στάσης των ΗΠΑ οι γεωπολιτικοί υπολογισμοί αφορούν ακόμη και τις αποφάσεις άλλων παραγόντων σε αυτά τα ζητήματα, συμπεριλαμβανομένων και των πολυεθνικών επιχειρήσεων, που προφανώς συνεκτιμούν και παράγοντες όπως η σταθερότητα. Ούτως ή άλλως, ο τρόπος που μετά το καλοκαίρι του 2020 αποκαταστάθηκε μια σχετική αποκλιμάκωση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ως προς τα θέματα κυριαρχικών δικαιωμάτων σε θαλάσσιες περιοχές, στηρίχτηκε στην παραδοχή ότι κρίσιμες περιοχές είναι επί της ουσίας διαφιλονικούμενες. 

Ο παράγοντας των περιβαλλοντικών ανησυχιών

Μπορεί το φυσικό αέριο να αντιμετωπίζεται ως ένα «καύσιμο μετάβασης», καθώς έχει μικρότερες εκπομπές από τον άνθρακα, όμως δεν παύει να είναι ένα ορυκτό καύσιμο που συμβάλλει στην κλιματική κρίση. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει χρονικό όριο στην εκμετάλλευσή του, κάτι που με τη σειρά του σημαίνει ότι πρέπει το όποιο πρότζεκτ να μπορεί να αποσβέσει τα κόστη του σε έναν πεπερασμένο χρονικό ορίζοντα.

Ταυτόχρονα, ολοένα και περισσότερο θα υπάρχουν πιέσεις από τη μεριά κινημάτων και ευρύτερα από την κοινωνία των πολιτών σε σχέση με τις εξορύξεις. Και μπορεί σε ορισμένες περιοχές, π.χ. σε χώρες της Αφρικής μεγάλα πρότζεκτ εξορυκτικά να αντιμετωπίζονται ως μοχλός ανάπτυξης στον οικονομικό «Βορρά» τα πράγματα είναι διαφορετικά και υπάρχει μεγάλη πίεση ενάντια σε νέα σχέδια εξορύξεων. Η πίεση αυτή επικεντρώνεται και στις μεγάλες πολυεθνικές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, σε μια φάση όπου προσπαθούν να αποκτήσουν «πράσινο προφίλ» και ανακατευθύνουν ολοένα και μεγαλύτερο μέρος των πόρων τους προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αυτό σημαίνει, αναγκαστικά, και μια επιλεκτικότητα ως ποια πρότζεκτ θα προκρίνουν. 

Οι τεθλασμένες γραμμές της εξωτερικής πολιτικής

Όλα αυτά επικαθορίζονται και από το σύνθετο τρόπο με τον οποίο οικονομία και διπλωματία ταυτόχρονα συνδέονται αλλά και διαχωρίζονται, παρότι στην ελληνική δημόσια σφαίρα κανείς παρατηρεί εύκολες ταυτίσεις ή ακόμη και συγχύσεις.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 η ελληνική πλευρά επένδυσε, με κοινή στάση ως προς αυτό αλλεπάλληλων κυβερνήσεων, στη «διπλωματία των τριμερών» σε σχέση με την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Μόνο που συχνά στην αντιμετώπισή τους τα ζητήματα που αφορούν τη δυνητική «απομόνωση» της Τουρκίας και αυτά που αφορούν τις εξορύξεις και το φυσικό αέριο συχνά συγχέονταν.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ένα φάσμα από στρεβλές αναγνώσεις πρωτοβουλιών, είτε με τη μορφή της πεποίθησης ότι διαμορφώνεται «αντιτουρκικός άξονας» (παρότι ούτε το Ισραήλ ούτε η Αίγυπτος παρά τις προστριβές τους με τον Ερντογάν έχουν πάρει επιλογές ρήξης με την Τουρκία ακόμη και εάν θέλουν να της ασκήσουν πίεση), είτε με την τάση να θεωρείται ότι ο γεωπολιτικός συμβολισμός ενός έργου όπως ένας μεγάλος υποθαλάσσιος αγωγός αρκεί και για να τον καταστήσει βιώσιμο ως εγχείρημα.

https://www.tovima.gr/