Τέλεια τα cookies, το σεμιφρέντο και η flan, αλλά με τα παραδοσιακά μας γλυκά τι γίνεται; Αυτό σκεφτήκαμε και αποφασίσαμε το επόμενο γλυκό μας άρθρο να είναι αφιερωμένο στο χαλβά. Ξεκινήσαμε όπως πάντα, ψάχνοντας πληροφορίες για την ιστορία του…
Βρήκαμε ότι η ονομασία προέρχεται από την αραβική ρίζα hulw που σημαίνει γλυκό. Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που το όνομα αυτό έχουν διάφορα γλυκίσματα, σε χώρες από τα Βαλκάνια και την Τουρκία έως την Ινδία. Διαβάσαμε πως ο Νεβίν Χαλιτζί στο Turkish Cookbook(βρείτε το εδώ) υποστηρίζει ότι ο χαλβάς είναι το παλιότερο γλυκό στην Τουρκία, μιας και αναφέρεται σε κείμενα του 13ου αι. Εκεί περιγράφονται δύο είδη, ένας από σιρόπι από μούστο και ένας με αμύγδαλα. Τον 17ο αι. στην Κωνσταντινούπολη λάμβαναν χώρα πολυτελή δείπνα, τα «Δείπνα του Χαλβά» όπου απολάμβαναν το γλυκό αυτό. Σήμερα υπάρχουν ποικίλες παραλλαγές χαλβά στην Τουρκία, όπως και σε μια πληθώρα άλλες χώρες, στη Συρία, τον Λίβανο, το Αφγανιστάν, την Ινδία, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Ιράν.
Τούρκικος χαλβάς από αμύγδαλο ή Badem Helvasi, με βούτυρο, αλεύρι, αμύγδαλο, ζάχαρη, νερό και ροδόνερο
Φυσικά ο χαλβάς είναι και δικό μας αγαπημένο γλυκό, με διάφορες παραλλαγές. Ο πιο γνωστός είναι ίσως ο σησαμένιος χαλβάς ή Μακεδονικός ή «του μπακάλη», ο οποίος παρασκευάζεται από ταχίνι. Μάθαμε ότι τον χαλβά αυτόν τον έφεραν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, έμπειροι τεχνίτες που άνοιξαν μικρά μαγαζιά κυρίως στη Θεσσαλονίκη και στον Πειραιά. Το 1936 επιβλήθηκε η παρασκευή του χαλβά από το σιρόπι της σταφίδας για να ενισχυθούν οι σταφιδοπαραγωγοί. Την περίοδο της Κατοχής, χαλβά έφτιαχναν και με χαρουπόμελο. Μέχρι το 1965 απαγορευόταν η προσθήκη ζάχαρης. Σήμερα, ο Μακεδονικός χαλβάς παραμένει χαρακτηριστικό νηστίσιμο γλύκισμα (Καθαρά Δευτέρα χωρίς χαλβά δεν υπάρχει) και ολοένα και περισσότερο αναδεικνύεται η εξαιρετικά υψηλή διατροφική του αξία. Ταυτόχρονα, αποτελεί και πεδίο πειραματισμού για τη ελληνική σύγχρονη, δημιουργική κουζίνα που λατρεύει να τον μετατρέπει σε σεμιφρέντο ή παγωτό!
Εμείς έχουμε δοκιμάσει παγωτό από Μακεδονικό χαλβά σε βάση Πολίτικου σιμιγδαλένιου, με γλυκό του κουταλιού ακτινίδιο
Ο σιμιγδαλένιος χαλβάς είναι ο πιο εύκολος να παρασκευαστεί και για αυτό συνηθίζεται να τον φτιάχνουμε στο σπίτι. Συναντάται σε πολλές χώρες της ανατολικής Μεσογείου, στο Ιράν, στην Τουρκία και σε χώρες του Περσικού κόλπου. Φτιάχνεται με αλεύρι, σιμιγδάλι, καλαμποκάλευρο, ρυζάλευρο ή άλλο δημητριακό, το οποίο σωτάρεται σε λιπαρή ουσία και σιροπιάζεται. Διαβάσαμε πως, σύμφωνα με την ερευνήτρια, Μαριάννα Γερασίμου, ο δικός μας χαλβάς είναι παραλλαγή του τούρκικου, και πως εκεί θεωρούνταν πολυτελές γλυκό, σε αντίθεση με τον σησαμένιο. Στην Ελλάδα τον φτιάχνουμε με σιμιγδάλι -όπως λέει και το όνομά του- και ως λιπαρή ουσία χρησιμοποιούμε το ελαιόλαδο, σε αντίθεση με άλλες χώρες όπου προτιμάνε το πρόβειο βούτυρο. Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές, με πορτοκάλι, με σταφίδες, με διάφορους ξηρούς καρπούς, αλλά και πιο σύγχρονοι πειραματισμοί με cranberries, με αποξηραμένα φρούτα ή με σοκολάτα.
Σιμιγδαλένιος χαλβάς με σταφίδες, κουκουνάρι, μους ταχίνι και γλυκό του κουταλιού πορτοκάλι, του σεφ K. Φούρναρη από τις «Ημέρες Σύγχρονης Μακεδονικής Κουζίνας» 2019
Ο τρίτος χαλβάς που παρασκευάζουμε στην Ελλάδα είναι ο χαλβάς Φαρσάλων. Εδώ όμως δυσκολευτήκαμε, μιας και οι πληροφορίες που βρήκαμε κάνοντας τη διαδικτυακή μας έρευνα ήταν πολύ λίγες. Ούτε βρήκαμε κάποιο βιβλίο που να ασχολείται με το γλυκό αυτό. Έτσι, αποφασίσαμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό… να βρούμε κάποιον να μας μιλήσει για την ιστορία του χαλβά, αλλά και για την προσωπική του ιστορία. Επισκεφθήκαμε, λοιπόν, τον Θεοδόση Μπελεντερίδη, ειδικό στον χαλβά Φαρσάλων, στο κατάστημά του στο Περιστέρι. Του ζητήσαμε να μας συστήσει το αγαπημένο του γλυκό και εκείνος μας τα είπε όλα… εκτός από το μυστικό του!
Κύριε Μπελεντερίδη, η πρώτη απορία που θα θέλαμε να μας λύσετε είναι ποιά είναι τα είδη του χαλβά;
Υπάρχει ο χαλβάς με το ταχίνι, ο Μακεδονικός, ο χαλβάς που φτιάχνεται με το σιμιγδάλι και ο χαλβάς ο Φαρσαλινός που έχει ρίζες στα Φάρσαλα. Υπάρχουν επίσης και οι χαλβαδόπιτες που είναι σαν μαντολάτο.
Ποιές είναι οι διαφορές τους;
Ο πρώτος γίνεται με ταχίνι, ο δεύτερος με σιμιγδάλι και ο Φαρσαλινός γίνεται με άμυλο, δηλαδή νισεστέ. Τα βασικά υλικά του χαλβά Φαρσάλων είναι ζάχαρη, νερό, νισεστέ, αμύγδαλο, λάδι και φρέσκο βούτυρο. Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι το Πάσχα, γίνεται νηστίσιμος, μόνο με λάδι.
Ποιός χαλβάς πιστεύετε πως είναι ο πιο δύσκολος να παρασκευαστεί;
Ο χαλβάς ο Φαρσαλινός έχει μία ιδιορρυθμία στην τέχνη, στο ψήσιμο. Η συνταγή που έχεις είναι σημαντική, αλλά όλη τη γεύση τη δίνει το καλό ψήσιμο, όταν ο τεχνίτης ξέρει να τον καραμελώσει καλά. Υπάρχουν φυσικά και μυστικά που δεν αποκαλύπτει ο κάθε τεχνίτης. Σημαντικό ρόλο παίζει και το σκεύος, το μπακιρένιο καζάνι… μόνο εκεί μέσα μπορεί να γίνει ο χαλβάς, πουθενά αλλού. Υπάρχει ολόκληρη διαδικασία… πριν ξεκινήσουμε την παρασκευή του χαλβά, αποστειρώνουμε το καζάνι για να φύγει το δηλητήριο.
Το μπακιρένιο καζάνι
Η εστία μέσα στην οποία μπαίνει το μπακιρένιο καζάνι για να ψηθεί ο χαλβάς
Τι εννοείτε δηλητήριο;
Ο χαλκός με τον καιρό άμα τον αφήσεις βγάζει ένα πράσινο χρώμα. Εμάς δεν προλαβαίνει να γίνει έτσι επειδή κάθε φορά που ξεκινάμε τη διαδικασία, πριν κάνουμε το χαλβά, η πρώτη δουλειά είναι να αποστειρώσουμε το καζάνι με λεμόνι και αλάτι. Τα άλλα καζάνια στα οποία κάνουν κρέμες είναι γανωμένα, επειδή αυτό το δηλητήριο βγαίνει πολύ με το βράσιμο του γάλακτος.
Εσείς την τέχνη του χαλβά πώς την μάθατε; Σας την έμαθε κάποιος;
Εγώ έμαθα από έναν βορειοελλαδίτη, χωριανό του πεθερού μου. Τον βρήκα τυχαία στην Καστανιά, από Βέροια προς Κοζάνη. Είχαμε αποφασίσει να πάρουμε χαλβά, αλλά εγώ είχα μια εντύπωση πάρα πολύ κακή επειδή είχα φάει άσχημους χαλβάδες. Φανταστείτε, ήταν στο αυτοκίνητο και δεν τον άγγιζα. Όταν τελικά τον δοκίμασα έπαθα σοκ, το θεώρησα μεγάλη μαστοριά! Πήγα και άφησα τους υπόλοιπους στο χωριό και ξαναγύρισα κατευθείαν, με φορτωμένο το αυτοκίνητο, να δώσω συγχαρητήρια στο μάστορα. Έτσι πιάσαμε κουβέντα, ανταλλάξαμε τηλέφωνα, του ζήτησα αν μπορεί να μου δείξει, έπειτα φτιάξαμε χαλβά μαζί, το βιντεοσκόπησα… ήρθα εδώ και δωσ’ του και δωσ’ του, σιγά σιγά έφερα το χαλβά στο βαθμό που ήθελα και το έκανα δουλειά.
Πόσο καιρό κάνετε αυτή τη δουλειά; Αυτά που περιγράψατε πότε συνέβησαν;
Εγώ τη δουλειά αυτή την κάνω στο μαγαζί εφτά-οχτώ χρόνια, αλλά το χαλβά τον έχω δεκαπέντε χρόνια στα χέρια μου. Στην αρχή είχα ξεκινήσει να δίνω χονδρική σε φούρνους.
Η καταγωγή σας από πού είναι;
Είμαι από την Ξάνθη και κρατάω από οικογένεια τυροπιτάδων.
Πριν ασχοληθείτε με το χαλβά πάλι είχατε σχέση με τη ζαχαροπλαστική;
Κοντά στο θείο μου είχα δουλέψει, δεν έχω τελειώσει ούτε σχολές ούτε τίποτα. Μετά υπήρξα μουσικός, έπαιζα μπουζούκι…
Μας είπατε ότι εξελίξατε το χαλβά για να φτάσει στο βαθμό που θέλατε. Κάνατε παρεμβάσεις στη συνταγή; Θα λέγατε πως τον εκσυγχρονίσατε;
Ναι, έκανα κάποιους δικούς μου πειραματισμούς, τον έκανα πιο γλυκό, πιο μαλακό, για να φτάσει στο σημείο που ήθελα.
Το Eat Dessert First συζητάει με τον κ. Μπελεντερίδη
Το Eat Dessert First φωτογραφίζει
Αυτό ήταν κάτι που θέλαμε να ρωτήσουμε… Θεωρείτε πως μπορούμε να επεμβαίνουμε στις παραδοσιακές συνταγές, να τις εκσυγχρονίζουμε;
Κοιτάξτε, ο χαλβάς είναι ένα παραδοσιακό γλυκό. Χαλβάς Φαρσάλων, τέλος. Τώρα, αν αρχίσεις να του προσθέτεις σοκολάτες, κρέμες και βανίλιες, αυτό όχι. Είναι ένα αυθεντικό, παραδοσιακό προϊόν με συγκεκριμένη γεύση, που δε μπορείς να το αλλάξεις, βάζοντάς του μαστίχα για παράδειγμα.
Ποιά ακριβώς ήταν η διαφορά αυτού του χαλβά που σας άρεσε τόσο πιο πολύ από τους άλλους που είχατε δοκιμάσει;
Είχε μια γεύση λουκουμίσια… Πολλοί πελάτες όταν τον δοκιμάζουν ρωτάνε αν έχει μέσα μέλι. Δεν βάζω τίποτα, όλη η δουλειά είναι στο καραμέλωμα, στο ψήσιμο, να τον πάω μέχρι εκεί που θέλει.
Δηλαδή θα λέγατε ότι το μυστικό είναι το ψήσιμο;
Όλο το μυστικό κρύβεται στον τεχνίτη. Χρειάζεται να έχει αντίληψη. Το ζήτημα δεν είναι η συνταγή… από τη στιγμή που θα πήξει το υλικό μέσα στο καζάνι, εκεί ξεκινάει η διαδικασία του ψησίματος. Είναι σαν να έχεις ένα κρέας που θέλεις να το ψήσεις μέχρι εκεί που πρέπει, ούτε να το κάψεις, ούτε να το αφήσεις άψητο, να του δώσεις τη σωστή γεύση. Επίσης σημαντικό είναι να βάζεις καλά υλικά μέσα, καλά λάδια, καλά βούτυρα, ελληνικά αμύγδαλα… Εν τω μεταξύ έχει περάσει στον κόσμο μια αντίληψη ότι τη διαφορά στο χαλβά την κάνει το νερό, αλλά δεν έχει καμία σημασία.
Θα μπορούσαμε στο σπίτι να φτιάξουμε καλό χαλβά;
Πολλοί το επιχειρούν, αλλά καίνε τη ζάχαρη, την κάνουν καραμέλα και μετά μ’ αυτήν κάνουν το χαλβά. Κανονικά δεν πρέπει να είναι έτσι.
Έχετε μεταδώσει το μυστικό σας σε κάποιον;
Η κόρη μου σπουδάζει ζαχαροπλαστική και της έχω δείξει τα πάντα, όπως και στη γυναίκα μου. Είναι όμως αντρική δουλειά, δεν είναι εύκολο, θέλει χέρια. Όταν ψήσεις το χαλβά, κάνεις την κρούστα, τον πετάς στον αέρα… έχει μεγάλο βαθμό δυσκολίας για να το κάνει μια γυναίκα, αλλά τίποτα δεν είναι αδύνατο αρκεί να το θες! Εάν μεγαλώσω και δεν υπάρξει διάδοχος, δε θα πάρω το μυστικό μαζί μου. Θα το δείξω σε κάποιον, όπως εκείνος ο άνθρωπος το έδειξε σε μένα. Εγώ του ήμουν ξένος, δεν ήμουν της οικογένειας, και όμως μου εμπιστεύθηκε το μυστικό του και ήταν χαρά του που το έκανα δουλειά. Θέλει φυσικά πολύ αγάπη. Αν δε το αγαπήσεις, όπως σε όλα τα πράγματα, δεν πρόκειται να κάνεις χαλβά όσο και να το θες. Θέλει τα μάτια σου να είναι εκεί την ώρα που τον φτιάχνεις, να αφουγκράζεσαι το χαλβά… όταν τον γυρνάς και τον μαζεύεις, να το ζεις!
Ο κ. Μπελεντερίδης ψήνει και πετάει τον χαλβά
Μιας και αναφερθήκατε στην κόρη σας, στη σχολή ζαχαροπλαστικής μαθαίνουν να φτιάχνουν γλυκά όπως ο χαλβάς; Ή είναι άλλο κομμάτι αυτό;
Ένας καθηγητής έκανε χαλβά, αλλά με διαφορετική τεχνική.
Επίσης, θέλουμε να σας ρωτήσουμε αν οι νέοι άνθρωποι προτιμούν τα παραδοσιακά γλυκά; Τα ξέρουν;
Ε, η κατάσταση έξω ξέρετε πώς είναι… η αμερικανιά υπάρχει ας το πούμε… αλλά δε φεύγει η παράδοση. Ο χαλβάς είναι δύσκολο γλυκό, υπάρχουν λίγοι τεχνίτες και κρατάνε τα μυστικά, αλλά δεν υπάρχει και από τους νέους η όρεξη να το μάθουν, επειδή είναι δύσκολο. Σιγά σιγά αν εξαφανιστούμε εμείς, φοβάμαι θα υπάρχουν μόνο ατζαμήδες! Όπως συμβαίνει καμιά φορά στα πανηγύρια… Κάποτε όταν ασχολιόμουν με τη χονδρική, πήγα να αφήσω δείγμα χαλβά σε ένα φούρνο. Ο ιδιοκτήτης έλεγε όχι, δεν βάζουμε χαλβά γιατί δεν πουλάει, οπότε έφυγα. Ένα βράδυ που περνούσα από εκεί, σταματάω και κατεβάζω ένα ταψί, λέω στον ιδιοκτήτη «σε παρακαλώ να αφήσεις αυτό εδώ πάνω και κέρνα τον κόσμο, γιατί δεν είναι τα πράγματα έτσι όπως τα βλέπεις». Τόσο άρεσε στον κόσμο, που ένας πελάτης ήθελε ένα ολόκληρο ταψί να το πάει στα Φάρσαλα!
Ξέρετε πως προέκυψε η συνήθεια να πουλάνε χαλβά στα πανηγύρια;
Ο χαλβάς αυτός από εκεί ξεκίνησε. Παλιά δεν υπήρχαν μαγαζιά. Γινόντουσαν τα εβδομαδιαία πανηγύρια, που υπάρχουν ακόμα, και εκεί πουλούσαν τα πάντα, ό,τι βάζει το μυαλό σου. Ο χαλβάς έγινε γνωστός επί Τουρκοκρατίας, από τεχνίτες Τούρκους στα Φάρσαλα. Εμείς «κλέψαμε», ας το πούμε, την τέχνη από αυτούς και ο χαλβάς έγινε τοπικό γλυκό στα Φάρσαλα. Αλλά αν δεις βαθιά μέσα στην ιστορία, το γλυκό αυτό είναι Κωσταντινουπολίτικο. Στα Φάρσαλα υπήρχε ένας τεχνίτης ο οποίος λεγόταν Νούρης, που ήταν κορυφαίος. Έπειτα ξεκίνησε ο Καρατόλιας, μετά ο Οικονόμου, ο Μπομπότης και διάφοροι άλλοι παλιοί. Έτσι απέκτησε και ο χαλβάς το όνομά του. Τώρα, αν ήθελε κάποιος να ανοίξει μαγαζί στα Φάρσαλα, έπρεπε να βγάλει μια σχολή 50 μέρες νομίζω, για να του δώσουν την άδεια. Δεν ξέρω, βέβαια, αν ισχύει ακόμα αυτό.
Θέλαμε κι εμείς να σας ρωτήσουμε για την καταγωγή του χαλβά. Σήμερα, ξέρετε αν υπάρχει σε χώρες του εξωτερικού αντίστοιχο γλυκό, στην Τουρκία για παράδειγμα;
Όχι. Στην Τουρκία έχουν λουκούμια, σουτζούκια. Χαλβά Φαρσάλων αποκλείεται να έχουν. Μπορεί να έχουν κάτι παρόμοιο που να το λένε χαλβά, αλλά δε θα έχει την ίδια γεύση.
Εξαγωγές χαλβά Φαρσάλων κάνουμε; Υπάρχει σε ξένες χώρες ως ελληνικό προϊόν;
Από όσο ξέρω όχι. Μου έχουν ζητήσει να στείλω στη Γαλλία χαλβά και τσουρέκια, αλλά δεν το επιχείρησα επειδή χρειάζονταν μεγάλες ποσότητες και να φτιάξω μια άλλη μονάδα με βάση τις προϋποθέσεις για να κάνει κάποιος εξαγωγές. Ο άνθρωπος που μου τα ζήτησε ήταν Έλληνας και ήθελε να προμηθεύει με χαλβά ζαχαροπλαστεία στη Γαλλία.
Έρχονται γενικώς τουρίστες να δοκιμάσουν χαλβά Φαρσάλων;
Κάποιοι έχουν έρθει, αλλά το Περιστέρι δεν είναι τουριστικό μέρος όπως το Μοναστηράκι… Όμως, σήμερα ας πούμε ήρθε ένας πελάτης από τη Σαλαμίνα. Ο χαλβάς μου έχει πάει και ταξίδια… έχει πάει Γερμανία, Καναδά, Μολδαβία, Αγγλία…
Ο ταξιδεμένος χαλβάς Φαρσάλων
Δηλαδή ο χαλβάς διατηρείται πολλές μέρες;
Ναι, είναι σαν το λουκούμι. Αλλά όχι να μείνει πάρα πολύ γιατί δε βάζουμε μέσα συντηρητικά.
Κάθε μέρα φτιάχνετε χαλβά;
Ναι, κάθε μέρα και κάθε μέρα φεύγει όλη η παραγωγή. Ειδικά το χειμώνα και στη νηστεία είναι η περισσότερη ζήτηση. Αλλά φεύγει όλο το χρόνο, αν εξαιρέσεις τον Αύγουστο που κλείνουμε.
Και για να κλείσουμε, θέλουμε να σας ρωτήσουμε, εκτός από τα δικά σας, ποιά άλλα γλυκά σας αρέσουν;
Κοιτάξτε, και πριν κάνω τη δουλειά αυτή, αυτά τα γλυκά μου άρεσαν. Θα δώσω μια βαθμολογία σε μία πάστα ή μια τούρτα αν είναι καλή, αν πρέπει να πάρει δέκα θα το πω. Όμως δεν είναι γλυκά τα οποία με τραβούσαν, μάλλον γι’ αυτό πήγα και προς τα εκεί.
Και κάπως έτσι έκλεισε η γλυκιά ιστορία που μας αφηγήθηκε ο κ. Μπελεντερίδης, πιστός στο αγαπημένο του γλυκό… Έτσι πιστοί μένουμε και εμείς στην αγάπη μας για κάθε τι όμορφο και γλυκό, είτε είναι γλυκό επιδόρπιο, είτε γλυκιά σκέψη είτε γλυκιά πράξη… Οι γλυκές πράξεις έρχονται, μείνετε συντονισμένοι!
Συνταγή πανεύκολη με δύο μονάχα υλικά από μία φιλόσοφη Θεία, τη Θεία Μαρία!!! Υλικά
500 ml χυμός λεμονιού 500 γ. ζάχαρη (εμείς χρησιμοποιήσαμε... λίγο λιγότερη ζάχαρη) 3-4 φλούδες λεπτές λεμονιού
Ποσότητα : ελάχιστα παραπάνω από μισό λίτρο
Εκτέλεση
Ένα λεμόνι το πλένουμε και το ξεφλουδίζουμε ίσα ίσα... Δε θέλουμε την άσπρη σάρκα στη φλούδα, διότι θα πικράνει... Στύβουμε τα λεμόνια μας. Τα σουρώνουμε...
Σε μία κατσαρόλα, προσθέτουμε το χυμό λεμονιού μας.
Προσθέτουμε 3-4 φλούδες.
Προσθέτουμε τη ζάχαρή μας.
Ανακατεύουμε συνεχώς να λιώσει η ζάχαρή μας σε δυνατή φωτιά. Μόλις πάρει μία βράση, το σβήνουμε. Αφήνουμε σε θερμοκρασία δωματίου να κρυώσει... Σουρώνουμε και το αποθηκεύουμε σε αποστειρωμένο μπουκάλι.
ΠΡΩΤΑΠΡΙΛΙΑ 2020: ΟΛΗ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΜΕ ΤΑ ΨΕΜΑΤΑ
Την 1η Απριλίου συνηθίζεται να λέγονται (καλοπροαίρετα) αναλήθειες, λόγω εθίμου. Κακά τα ψέματα, οπότε ας δούμε τι ξέρουμε και τι έχουν πει γι’ αυτά
Τα ψέματα την Πρωταπριλιά είναι μια ιστορία η οποία κρατά από πολύ παλιά – και θέλω να το πιστέψεις αυτό: μέχρι το 1564 η Πρωτοχρονιά των Γάλλων ήταν η 1η Απριλίου. Τη χρονιά αυτή όμως, και επί βασιλείας Καρόλου του 9ου, αυτό άλλαξε και Πρωτοχρονιά θεωρείτο, πλέον, η 1η Ιανουαρίου. Στην αρχή αυτό δεν το δέχτηκαν όλοι οι πολίτες. Οι αντιδραστικοί συνέχιζαν να γιορτάζουν -την παλαιά, πλέον- Πρωτοχρονιά τους την 1η Απριλίου, ενώ οι υπόλοιποι τους έστελναν πρωτοχρονιάτικα δώρα για να τους τρολάρουν.
Όμως οι ρίζες του εθίμου με τα πρωταπριλιάτικα ψέματα είναι ακόμα παλαιότερες και ανάγονται στους αρχαίους Κέλτες. Σύμφωνα με την παράδοση, οι Κέλτες συνήθιζαν την Πρωταπριλιά να πηγαίνουν για ψάρεμα. Τις περισσότερες φορές γύριζαν με άδεια χέρια, αλλά οι ψεύτικες ιστορίες για μεγάλα ψάρια έδιναν και έπαιρναν. Γι’ αυτό οι Γάλλοι ονομάζουν ακόμα και σήμερα το πρωταπριλιάτικο ψέμα ‘’Poisson d’ Avril’’ - δηλαδή, «Ψάρι του Απρίλη.
Οι Άγγλοι την ονομάζουν ''April fool’s day'', πιο τρεντ. Σύμφωνα με άλλους μελετητές, οι πρωταπριλιάτικες φάρσες οφείλουν την ύπαρξή τους στη γιορτή της «Kοροϊδίας και του Ξεγελάσματος» της ρωμαϊκής Θεάς «Venus Aprilis», δηλαδή της Aπριλίου Aφροδίτης, που έδινε το έναυσμα για απελευθέρωση του πνεύματος ταυτόχρονα με την οργιώδη απελευθέρωση της φύσης. Κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν ότι τα πρωταπριλιάτικα ψέματα έχουν σχέση με τη Μάγια, όχι τη Μέλισσα, την Ινδή θεά του έρωτα.
Το έθιμο της Πρωταπριλιάς ήρθε στην Ελλάδα, πιθανώς, την εποχή των Σταυροφοριών. Σε κάποιες περιοχές της πατρίδας μας θεωρούν ότι όποιος καταφέρει να ξεγελάσει τον άλλο, θα έχει την τύχη με το μέρος του όλη την υπόλοιπη χρονιά ή ότι θα έχει καλή σοδειά στις καλλιέργειές του. Καμία σύνδεση, αλλά ας πάμε παρακάτω. Όσο για το «θύμα», πιστεύεται ότι θα έχει γρουσουζιά τον υπόλοιπο χρόνο. Επίσης, καμία σχέση. Στη Θράκη το βρόχινο νερό της Πρωταπριλιάς θεωρείται θεραπευτικό και γι’ αυτό το μαζεύουν σε μπουκάλι - να δούμε πόσα σχετικά «νέα» θα ακούσουμε σήμερα, λόγω κορονοϊού. Στην Κομοτηνή λέγανε πως την Πρωταπριλιά το είχαν σε καλό να γελούν, «για να γίνουν τα κουκούλια τους», όταν ανθούσε η σηροτροφία, η εκτροφή μεταξοσκωλήκων. Στην Τζαντώ της Ανατολικής Θράκης είχαν σε καλό να (ξε)γελάσουν τον άλλον, για να κάνουν τα δέντρα καρπό. Κάτι λέγαμε για σχετικότητα; Στην Άνδρο, πάλι, λένε ψέματα την 1η του Μάρτη κι όχι την Πρωταπριλιά.
Το πρώτο πρωταπριλιάτικο ψέμα εφημερίδας δημοσιεύθηκε στην «Evening Star», στις 31 Μαρτίου 1846. Η εφημερίδα ανήγγειλε στους αναγνώστες της ότι την επόμενη ημέρα θα γινόταν μεγάλη έκθεση… γαϊδάρων στην αίθουσα του Γεωργικού Ινστιτούτου Ίσλιγκτον, στο Βόρειο Λονδίνο. Πολύ κόσμος, κτηνίατροι, φιλόζωοι και περίεργοι συγκεντρώθηκαν εκεί, όπου πολύ αργά κατάλαβαν ότι είχαν πέσει θύματα (πρωταπριλιάτικης) φάρσας. Μια αμερικάνικη εφημερίδα δημοσίευσε ένα άρθρο (αρχές του 20ού αιώνα), στο οποίο αναφερόταν ότι ο Τόμας Έντισον είχε εφεύρει μια μηχανή, η οποία μετέτρεπε το νερό σε κρασί. Σχεδόν αμέσως, οι μετοχές των εταιρειών παρασκευής και διακίνησης οίνου σημείωσαν κατακόρυφη πτώση στο χρηματιστήριο. Στην Ελλάδα, το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ‘80 η εφημερίδα «Αυριανή» έγραφε για τον αφορισμό του Αντώνη Τρίτση από την Ιερά Σύνοδο, η «Ελευθεροτυπία» βούλιαζε το «Σισμίκ» στην Τένεδο, η «Πρώτη» το φωτογράφιζε στο Τουρκολίμανο, ενώ η «Μεσημβρινή» έγραφε με πηχυαίο τίτλο ότι η κυβέρνηση έβγαζε τη χώρα μας από το ΝΑΤΟ!
Ο βαρόνος Μινχάουζεν ήταν ο μεγαλύτερος ψεύτης όλων των εποχών. Με περιπετειώδη ζωή – συμμετείχε σχεδόν σε όλους τους πολέμους των Ρώσων εναντίον των Τούρκων κατά τον 18ο αιώνα – μετά την απόσυρσή του στα κτήματά του το 1760, έγινε διάσημος ως αφηγητής απίθανων ιστοριών για τη ζωή του ως στρατιώτη, κυνηγού και αθλητή. Ιστορίες που αποτέλεσαν το υλικό για το πρώτο βιβλίο με τις περιπέτειες του Ρούντολφ Έριχ Ράσπε, το 1785.
Όσα χρόνια κι αν περάσουν, οι άνθρωποι θα συνεχίζουν να λένε ψέματα. «Όλοι λέμε ψέματα, όλη την ώρα. Όταν θέλουμε να μάθουμε την αλήθεια για κάποιον, είναι πιθανώς το τελευταίο πρόσωπο που πρέπει να ρωτήσουμε», ισχυρίζεται ο ψυχολόγος Ρόμπερτ Φέλντμαν, από το Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης. Σύμφωνα με μια αμερικανική έρευνα, καθημερινά, λέμε 25 ψέματα κατά μέσο όρο. Σε αυτά, προσμετρώνται και τα ψέματα στα όργανα της τάξης σχετικά με τον αληθινό λόγο μετακίνησής μας, παρά την απαγόρευση κυκλοφορίας. Οι άνδρες λένε δύο με τρεις φορές περισσότερα ψέματα από ό,τι οι γυναίκες. Σύμφωνα με μια αγγλική έρευνα, οι επιστήμονες βρήκαν ότι ο μέσος Βρετανός λέει 22 ψέματα λιγότερα από έναν Αμερικανό, όπερ τρία ψέματα την ημέρα, δηλαδή 1.092 τον χρόνο. Αντιθέτως, μία μέση γυναίκα φαίνεται ότι λέει σχεδόν δύο την ημέρα, περίπου 728, ετησίως. Αλλά όλα αυτά, μέρα που είναι, τα πιστεύεις;
Αλλά, τι έχει ειπωθεί σχετικά;
Σπουδαίες ατάκες και ρήσεις για το ψέμα< μεσαιωνική ελληνική «ψέμα» < ελληνιστική κοινή «ψεῦμα» < αρχαία ελληνική «ψεῦσμα» < «ψεύδω».
«Το ψέμα είναι ανανδρία» – Νίκος Καζαντζάκης, Έλληνας συγγραφέας
«Ενα ψέμα είναι πιο βολικό από την αμφιβολία, πιο χρήσιμο από την αγάπη και πιο ανθεκτικό από την αλήθεια» – Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Κολομβιανός συγγραφέας
«Ενα επαναλαμβανόμενο ψέμα, γίνεται αλήθεια» – Βλαδίμηρος Ιλιτς Λένιν, ηγέτης της ΕΣΣΔ
«Οι πεποιθήσεις είναι μεγαλύτεροι αντίπαλοι της αλήθειας από τα ψέματα» – Φρίντριχ Νίτσε, Γερμανός φιλόσοφος
«Οποιος λέει πολλά ψέματα πρέπει να έχει πολύ καλή μνήμη» – Κοϊντιλιανός, Ρωμαίος ρήτορας
«Είναι κοινό μυστικό πως κανένας άντρας με επιτυχία στις γυναίκες δεν καυχιέται γι’ αυτό. Αυτοί που το κάνουν, λένε ψέματα» – Ισαμπέλ Αλιέντε, Χιλιανή συγγραφέας
«Από το ευλαβικό ψέμα προτιμώ την ανίερη αλήθεια» – Αγγελος Τερζάκης, Έλληνας συγγραφέας
«Κάθε μισή αλήθεια είναι τρία τέταρτα ψέμα» – Θόρντον Ουάιλντερ, Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας
«Ολη η προπαγάνδα είναι ψέματα, ακόμα κι όταν λέει την αλήθεια» – Τζορτζ Οργουελ, Βρετανός συγγραφέας
«Το να λες ψέματα είναι ένα υπέροχο πράγμα, επειδή σε οδηγεί στην αλήθεια» – Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Ρώσος συγγραφέας
«Την αλήθεια τη “φτιάχνει” κανείς, ακριβώς όπως φτιάχνει και το ψέμα» – Οδυσσέας Ελύτης, ποιητής.
Καλό μήνα, λοιπόν, και να θυμάσαι αυτό που είχε γράψει ο Γάλλος συγγραφέας Αλμπέρ Καμύ: «Ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί να ζει χωρίς να λέει ψέματα». Αλήθεια, μπορείς;
Ιούλιος: λαογραφία - παροιμίες- ήθη - έθιμα - τραγούδια 09:01 Σάββατο, 1 Ιουλίου 2017 ΓΙΟΡΤΕΣ ΕΛΛΑΔΑ Ιούλιος, Γιούλ...
Ντάβανος: Γνωριμία με το έντομο... Ντάβανος , ο (ουσιαστικό) [λατινική λέξη tabanus = οίστρος] το έντομο που κεντρίζει τα βόδια, η ...