Έλα βρε Χαραλάμπη, να σε γιορτάσουμε!
Posted by sarant στο 10 Φεβρουαρίου, 2020
Σύμφωνα με το τραγούδι, προσκαλούμε τον Χαραλάμπη να τον παντρέψουμε, να φάμε και να πιούμε και να χορέψουμε, όμως ο Χαραλάμπης δεν θέλει με το ζόρι παντρειά. Σήμερα όμως, που είναι 10 Φεβρουαρίου, θα τον προσκαλέσουμε να τον γιορτάσουμε, να φάμε και να πιούμε μέχρι να σκάσουμε, αφού σήμερα γιορτάζει ο Χαράλαμπος.
Στο ιστολόγιο, συνηθίζουμε να δημοσιεύουμε τέτοια άρθρα, αφιερωμένα σε ονόματα, τη μέρα της γιορτής τους, και με τον καιρό έχουμε καλύψει τα περισσότερα διαδεδομένα αντρικά και γυναικεία ονόματα -τη Μαρία και την Άννα, τον Δημήτρη και τη Δήμητρα, τον Γιάννη, τον Γιώργο, τον Νίκο, τον Κώστα και την Ελένη, τον Στέλιο και τη Στέλλα, τον Χρίστο (ή Χρήστο) και την Κατερίνα. Από τα λιγότερο συχνά έχουμε αφιερώσει άρθρο στον Σπύρο πρόσφατα και παλιότερα στον Θωμά και στον Στέφανο. Τελευταίο τέτοιο άρθρο ήταν, πέρυσι, για τον Θανάση, εκτός αν έχω ξεχάσει κανένα.
Πέρυσι λοιπόν ο φίλος μας ο Babis είχε ζητήσει να γράψουμε κι ένα άρθρο για το όνομά του -πέρυσι όμως η 10η Φεβρουαρίου έπεφτε Κυριακή, οπότε το αναβάλαμε για φέτος. Περιέργως το θυμήθηκα έγκαιρα, οπότε έρχομαι να εκπληρώσω την υπόσχεση με τούτο το άρθρο.
Αλλά, όπως βρίσκω, δεν γιορτάζει σήμερα μόνον ο Χαράλαμπος και η Χαραλαμπία. Γιορτάζει επίσης και ο Χαρίλαος, οπότε θα πούμε δυο λόγια και γι’ αυτόν, να μη μένει παραπονεμένος.
Διότι, παρόλο που συμπίπτουν στο χαϊδευτικό Χάρης, ο Χαράλαμπος και ο Χαρίλαος είναι διαφορετικά ονόματα. Ο Χαρίλαος είναι αρχαίο, ενώ Χαράλαμπο βρίσκω μόνο στη χριστιανική εποχή. Και τα δυο ονόματα έχουν προφανή ετυμολογία, χαρά και λαός το ένα, χαρά και λάμπω το άλλο.
Ο πιο παλιός τύπος του Χαράλαμπου είναι Χαραλάμπης, με γενική Χαραλάμπους που διασώζεται σε επώνυμα (και Παπαχαραλάμπους). Η αρχαία κλητική του, που τη βρισκουμε μόνο σε αγιολόγια, είναι «ω Χαράλαμπες» αλλά μη φωνάξετε έτσι τον Χαραλάμπη, δεν θα έρθει. Ο Χαραλάμπης ήταν ιερομάρτυρας της εποχής των ρωμαϊκών διωγμών και «ξίφει ετελειώθη».
Παρόλο που είναι άγιος και στην Καθολική Εκκλησία, το όνομα Χαράλαμπος ελάχιστα έχει περάσει στη Δύση. Έχει μείνει βαλκανικό -πέρα από τον ελληνόφωνο χώρο βρίσκω αξιόλογη διάδοση στη Ρουμανία (Haralamb) αλλά και στα Σέρβικα, Βουλγάρικα, Ρώσικα και Σλαβομακεδονικά υπάρχει το όνομα Χαραλάμπι.
Στην Ελλάδα, ο Χαράλαμπος δεν είναι σπάνιο όνομα, αλλά δεν βρίσκεται και στην πρώτη δεκάδα συχνότητας. Σύμφωνα με μια μελέτη, έχει την 21η θέση ανάμεσα στα αντρικά ονόματα, πολύ πιο πάνω από τον Χαρίλαο που είναι στην 61η. Η Χαραλαμπία στα γυναικεία ονόματα βρίσκεται ακόμα πιο πίσω, στην 123η θέση. Δεν έχω υπόψη μου κάποια μελέτη που να δείχνει σε ποιες περιοχές της χώρας είναι συχνότερος ο Χαράλαμπος.
Καθώς είναι πολυσύλλαβο όνομα, ο Χαράλαμπος έχει κάμποσα υποκοριστικά, παρόλο που χρησιμοποιείται και ακέραιο.
Το πιο κοινό είναι ο Μπάμπης, παλιότερα πολύ διαδεδομένο, που τις τελευταίες δεκαετίες ακούγεται λιγότερο διότι θεωρείται πολύ λαϊκό εφόσον από το 1990 και μετά πήρε το κουτάλι μας νερό. Ξέρουμε βέβαια τον Μπάμπη Γκολέ, τον Μπάμπη Τσέρτο και, νεότερο, τον Μπάμπη Στόκα αλλά τα τελευταία χρόνια κυρίως σε ταβέρνες και σουβλατζίδικα βλέπουμε το όνομα Μπάμπης. (Ωστόσο υπάρχουν πολλοί, όπως ο καθηγητής του ΑΠΘ Χαράλαμπος Καράογλου, που φέρουν με καμάρι το Μπάμπης).
Είπαμε ότι παλιότερα ήταν πιο διαδεδομένο, και υπάρχει και το σχετικό πολιτικό ανέκδοτο. Κάποτε είχε πάει αντιπροσωπεία του ΚΚΕ εσωτ. στην Κίνα, και την αποτελούσαν ο Μπάμπης Δρακόπουλος, ο Μπάμπης Γεωργούλας, ο Μπάμπης Κοβάνης και άλλος ένας Μπάμπης που δεν θυμάμαι τώρα, μάλλον ο άλλος Μπάμπης Δρακόπουλος, ανιψιός του γραμματέα.
Έγιναν οι σχετικές συστάσεις. Οπότε οι Κινέζοι, ακούγοντας μπροστά σε κάθε όνομα να μπαίνει το Babis, υπέθεσαν ότι Babis θα πει σύντροφος στα ελληνικά, και είπαν «από εδώ ο Μπάμπης Τενγκ Σιάο Πινγκ». Ίσως βέβαια να είναι απλώς μπεντροβάτο το ανέκδοτο.
Άλλο υποκοριστικό είναι ο Λάμπης. Και για τον Λάμπη υπάρχει ανέκδοτο, που θα το πω παρόλο που θα το ξέρετε όλοι, μήπως μας διαβάζει κανείς ελληνομαθής από την Παραγουάη και δεν το ξέρει.
Τραγουδούσε, λέει, ο τραγουδιστής Λάμπης Λιβιεράτος, και ένας ιδιαίτερα εκδηλωτικός θαμώνας σκορπούσε λουλούδια και τον επευφημούσε:
– Γεια σου Μπάμπη! Είσαι και ο πρώτος Μπάμπη!
– Λάμπης, κύριε -τον διόρθωσε ευγενικά αυτός.
– Εγώ να λάμπω; Εσύ λάμπεις, Μπάμπη μου!
Άλλο υποκοριστικό είναι ο Χάρης, που έχει και το όνομα και τη χάρη. Βέβαια, χρησιμοποιείται και για τον Χαρίλαο αλλά και για άλλα σπανιότερα ονόματα. Ο Χάρης Ρώμας κατά κόσμον είναι Χαράλαμπος (και δεν είναι Ρώμας).
Στην Κύπρο έχουμε το Πάμπος, που οι παλιοί θα το θυμούνται από τον ποδοσφαιριστή Παμπουλλή που έπαιξε στη δεκαετία του 1970 στον Ολυμπιακό -Χαράλαμπος Παπαδόπουλος ήταν.
Κυπριακό είναι και το Χαμπής, ενώ το υποκοριστικό Χάμπος είναι ποντιακό -υπήρχε και σε ένα σίριαλ ένας ήρωας με το όνομα αυτό.
Σημειώνω ακόμα καναδυό πιο σπάνια υποκοριστικά: Λιάμης, Μπούσιος (με συγκοπή από Χαραλαμπούσης) που επιβιώνουν ως επώνυμα.
Ο Χαρίλαος δεν ξέρω να έχει άλλα υποκοριστικά πέρα από το Χαρίλης. Στη δεκαετία του 1980 τον Χαρίλαο Φλωράκη τον λέγαμε, χαϊδευτικά και Χαρίλιο.
Η Χαραλαμπία έχει το προφανές Μπία και (βρίσκω) το Μπήλιω.
Ο Χαράλαμπος έχει μία και μοναδική αλλά αρκετά γνωστή παροιμιακή φράση, την «Κλάφ’τα Χαράλαμπε» που λέγεται για μια κατάσταση που είναι ή που θα γίνει ανυπόφορη. Μπορεί να κρύβεται από πίσω λησμονημένος μύθος, μπορεί να βγήκε και από το τραγούδι του Χαραλάμπη.
Τραγούδι για τον Χαράλαμπο δεν βρήκα, πέρα από το πασίγνωστο δημοτικό για τον Χαραλάμπη, με το οποίο ξεκινησαμε το άρθρο. Να κλείσω λοιπόν με ένα τραγούδι για τον Χαρίλαο, που τον αδίκησα στο σημερινό άρθρο. Είναι ο Χαρίλαος του Βασίλη Κουμπή, ο Χαρίλαος απ’ τ’ Άσπρα Χώματα. Καθώς κοίταζα για να δω ποιος έγραψε την ενδιαφέρουσα ρίμα «Χαρίλαε-μίλαε» είδα πως τους στίχους τους έχει γράψει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος (και όχι ως Κ.Χ.Μύρης).
Χρόνια πολλά λοιπόν σε όσους και όσες γιορτάζουν σήμερα!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου