Τις πρώτες μέρες του χρόνου, η εφημερίδα «Τα Νέα» είχε την ιδέα να κάνει ένα αφιέρωμα και να ζητήσει από 22 προσωπικότητες της δημόσιας ζωής τη γνώμη τους για την «Ελλάδα του 2020».
Εδώ βλέπετε τα ονόματα όσων κλήθηκαν να απαντήσουν -αλλά επειδή η ανάλυση δεν είναι και πολύ καλή τα αντιγράφω εδώ:
Βασίλης Βαμβακάς – Γιάνης Βαρουφάκης – Νίκος Βέττας – Νίκος Βούτσης – Φώφη Γεννηματά – Νικόλας Γιατρομανωλάκης – Άδωνις Γεωργιάδης – Νίκος Δένδιας – Χρήστος Ζερεφός – Κωνσταντίνος Καρτάλης – Νίκος Κοτζιάς – Δημήτρης Κουτσούμπας – Στέλιος Κυμπουρόπουλος – Ευθύμης Λέκκας – Κώστας Μποτόπουλος – Δημήτρης Παπαστεργίου – Χρήστος Ροζάκης – Χρήστος Σταϊκούρας – Γιάννης Στουρνάρας – Γιώργος Σωτηρέλης – Κώστας Τασούλας – Ευκλείδης Τσακαλώτος.
Τα περισσότερα από τα 22 ονόματα είναι πολύ γνωστά, αν και δεν περιμένω όλοι να τα ξέρουν όλα· καναδυό τα αγνοούσα κι εγώ ή δεν ήμουν βέβαιος για την ιδιότητά τους.
Όμως, θέλω να σας ρωτήσω: Βλέπετε κάτι περίεργο σε αυτόν τον κατάλογο των 22 ονομάτων; Και αν ναι, τι;
Προφανώς όμως, με τον εύγλωττο τίτλο που διάλεξα για το σημερινό άρθρο θα καταλάβατε πού το πάω, ποιο περίεργο βρίσκω στον κατάλογο αυτόν.
Από τις 22 προσωπικότητες της δημόσιας ζωής που κλήθηκαν από τα Νέα να γράψουν για την Ελλάδα του 2020, μία μόνο είναι γυναίκα, η Φώφη Γεννηματά.
Και βέβαια οι περισσότεροι και οι περισσότερες που θα δούμε την είδηση θα την προσπεράσουμε χωρίς καν να επισημάνουμε το άτοπο.
Διότι και στην κυβέρνηση έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε ανάλογα ποσοστά γυναικών, κάτω του 10%, και στη Βουλή μετά βίας φτάνουν το 22% οι βουλεύτριες (66 στις 300).
Το επισήμανα αυτό στο Φέισμπουκ και κάποιος φίλος δεν το βρήκε περίεργο, ούτε έψεξε την εφημερίδα για τη μονόπαντη επιλογή της. Εφοσον, είπε, η εφημερίδα θέλησε να καλέσει πρόσωπα που να έχουν σχέση με την πολιτική, και εφόσον η πολιτική στην Ελλάδα ανδροκρατείται (μόλις είδαμε τους αριθμούς) η επιλογή της εφημερίδας είναι η αναμενόμενη.
Φυσικά, ακόμα κι αν ισχύει το επιχείρημα (που δεν ισχύει: η εφημερίδα προσκάλεσε κατά 4,5% γυναίκες, το μισό από το ποσοστό των γυναικών στην κυβερνηση και πολύ μικρότερο από το ποσοστό στη Βουλή) μάς οδηγεί σε φαύλο κύκλο. Όσο οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται αγρίως και όσο είναι οικτρή μειοψηφία στις θέσεις ευθύνης τόσο περισσότερο οι εφημερίδες και τα κανάλια θα καλούν σχεδόν μόνο άνδρες να πουν τη γνώμη τους, κάτι που θα συμβάλλει στη διαιώνιση της άγριας υπερεκπροσώπησης του ανδρικού φύλου και της περιθωριοποίησης των γυναικών.
Σημειώστε ακόμα πως αυτή η υποεκπροσώπηση των γυναικών είναι ακόμα μεγαλύτερη στις κορυφαίες θέσεις ευθύνης και εξουσίας. Ας πούμε, μπορεί οι βουλεύτριες να είναι έστω 22% αλλά στο Προεδρείο της Βουλής (πρόεδρος και αντιπρόεδροι) έχουμε μία μόνο γυναίκα σε 8 θέσεις.Στη σημερινή κυβέρνηση δεν υπάρχει γυναικα σε κορυφαίο υπουργείο (μόλις στην 6η θέση είναι η κυρία Κεραμέως με βάση τη
σειρά τάξης των υπουργείων).
Δεν μας ενδιαφέρει αν είναι άνδρας ή γυναίκα, λένε κάποιοι, αρκεί να είναι το καταλληλότερο πρόσωπο για τη θέση. Και ρωτούν ρητορικά: Τι θα αλλάξει αν προταθεί γυναίκα για Πρόεδρος της Δημοκρατίας; Να χαρούμε αν προταθεί γυναίκα, ας πούμε η κ. Δαμανάκη; Προφανώς, σε μια θέση διακοσμητικού χαρακτήρα δεν έχει και πολύ μεγάλη σημασία ποιο πρόσωπο θα εκλεγεί -αλλά και πάλι, κατά την ταπεινή μου γνώμη, μια γυναίκα από αυτές που έχουν αναφερθεί ως πιθανές υποψήφιες είναι απείρως καλύτερη υποψηφιότητα από τον κ. Βενιζέλο ή τον κ. Σαμαρά -και όχι μόνο επειδή είναι γυναίκα.
Ο φαύλος κύκλος της αντρικής υπερεκπροσώπησης δεν θα σπάσει μόνος του. Χρειάζεται να κουνήσουμε κι εμείς το χέρι μας -και ο μόνος τρόπος είναι η καθιέρωση ποσόστωσης. Σε κάθε θέση ευθύνης πρέπει να υπάρχει ελάχιστη εκπροσώπηση του κάθε φύλου στο 1/3 του συνόλου -αυτό, αν ο πληθυσμός είναι 50-50. Σε ορισμένες περιπτώσεις π.χ. στα διευθυντικά σώματα του ΤΕΕ όπου στον γενικό πληθυσμό των μηχανικών υπάρχουν περισσότεροι άντρες ή στο δικαστικό σώμα όπου υπάρχουν περισσότερες γυναίκες, το ελάχιστο όριο θα προσαρμόζεται αναλογικά.
Η ΕΕ συζητάει να επιβάλει ελάχιστο όριο εκπροσώπησης γυναικών στα ΔΣ των εισηγμένων εταιρειών, ενώ η φετινή Κομισιόν είχε απόλυτη ισορροπία από πλευράς φύλου. Θα συμφωνήσω ότι αυτά τα μέτρα κάθε άλλο παρά αμφισβητούν το ισχύον κοινωνικό σύστημα -αλλά δεν παύουν να αποτελούν ένα μικρό βήμα προόδου.
Και η ποσόστωση θα φτάνει έως τα μέσα ενημέρωσης. Το γελοίο φαινόμενο της Κυπριακής τηλεόρασης όπου σε πάνελ για τις εκτρώσεις είχαν κληθεί έξι-εφτά άντρες και καμία γυναίκα είναι ίσως ακραίο, αλλά θα έπρεπε να επισύρει πρόστιμο από το ΕΣΡ ή από μιαν ανεξάρτητη αρχή ισότητας. Βέβαια, αν υπήρχε μια ανεξάρτητη αρχή κι έβαζε πρόστιμο ή έκανε συστάσεις στον τηλεοπτικό σταθμό που κάλεσε 6 άντρες και καμία γυναίκα ή στα Νέα που ζήτησαν τη γνώμη από 21 άντρες και μία γυναίκα, οι περισσότεροι θα φωνάζαμε για φίμωση της ελευθεροτυπίας και για Σοβιετία -που και στη Σοβιετία υπήρξαν μόνο τέσσερις γυναίκες μέλη του πολιτικού γραφείου της ΚΕ του ΚΚΣΕ σε όλη την ιστορία του κόμματος! (Αν και στο Ανώτατο και στα τοπικά Σοβιέτ τα ποσοστά των γυναικών ήταν μεγαλύτερα απ’ ό,τι στα δυτικά κοινοβούλια της εποχής).
Και να, απρόσμενα, ένα άλλο ζήτημα στο οποίο υπεισέρχεται η ποσόστωση έμμεσα.
Στη δίκη της Ελένης Τοπαλούδη, που άρχισε χτες, είχαν κληρωθεί 10 άντρες και 2 γυναίκες ένορκοι. Η υπεράσπιση ζήτησε την εξαίρεση των 2 γυναικών, προφανώς από το φόβο ότι, ως γυναίκες, θα ήταν αυστηρότερες. Ζήτησε και την πέτυχε, διότι κάθε πλευρά έχει το δικαίωμα να ζητήσει την εξαίρεση έως 2 ενόρκων χωρίς να το αιτιολογήσει. Η πολιτική αγωγή δεν νομίζω να ανταπέδωσε ζητώντας να εξαιρεθούν δύο άνδρες.
Κάθε συνήγορος έχει δικαίωμα να μετέλθει και τα πιο ταπεινά, εφόσον είναι νόμιμα, μέσα προκειμένου να βελτιώσει την τύχη του πελάτη του, αλλά το σκεπτικό του συνηγόρου που ζήτησε την εξαίρεση είναι εξοργιστικό -θεωρεί τις γυναίκες ύποπτες για αυστηρή στάση απέναντι στους κατηγορούμενους βιαστές και δολοφόνους, λόγω του φύλου τους, αλλά δεν έχει ανάλογους ενδοιασμούς για τους άνδρες. Να υποθέσουμε πως οι άνδρες, λόγω φύλου, είναι ακριβοδίκαιοι και ανεπηρέαστοι -ή απλώς ότι αυτό συμφέρει τους κατηγορουμένους;
Η εντύπωσή μου είναι πως έτσι όπως καταρτίζονται οι κατάλογοι των ενόρκων οι άντρες πλειοψηφούν, αν και όχι σε ποσοστό 83% (τόσο είναι το 10 στα 12). Ωστόσο, σε κάθε δίκη στην οποία υπεισέρχεται η διάσταση του φύλου (και πρώτιστα σε υποθέσεις βιασμού και γυναικοκτονίας) θα έπρεπε να θεσπιστεί η ισόρροπη εκπροσώπηση των δύο φύλων στο σώμα των ενόρκων: 6 και 6. Τεχνικά είναι πολύ εύκολο αυτό -και σε περίπτωση εξαίρεσης, η αναπλήρωση να γίνεται από το ίδιο φύλο.
Αλλά να μη σταματήσουμε εκεί.
Και εδώ θα θυμίσω τον τίτλο του άρθρου: Πού είναι οι γυναίκες;
Πού είναι οι γυναίκες στο πάνελ των Νέων; Πού είναι οι γυναίκες στο σώμα των ενόρκων της δίκης Τοπαλούδη;
Αλλά και γενικότερα: Πού είναι οι γυναίκες, κάθε φορά που θα περίμενε κανείς να βλέπει σημαντική γυναικεία παρουσία κι όμως αντικρίζει μια θάλασσα από άντρες και ναυαγισμένες μέσα της ελάχιστες γυναίκες.
Πολύ θα χαιρόμουν αν αναπτυσσόταν ένα κίνημα πολιτών, με αυτό το όνομα ή με κάποιο άλλο, που θα έλεγχε συστηματικά την υποεκπροσώπηση των γυναικών σε κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής και θα χρησιμοποιούσε τόσο τις νόμιμες οδούς όσο και την ακτιβιστική δράση για να διαμαρτυρηθεί και να αναστρέψει το ντε φάκτο απαρτχάιντ κατά των γυναικών, που είναι εξίσου προσβλητικό και για τους άντρες.
Και παράλληλα θα περίμενα από τους άντρες που καλούνται σε πάνελ όπου δεν υπάρχει γυναίκα, τουλάχιστον από τους αριστερούς (όσοι καλούνται…) να διαμαρτυρηθούν για την εκπροσώπηση αυτή. Κι αν του χρόνου τα Νέα ζητήσουν πάλι από 22 πρόσωπα εκ των οποίων 21 άντρες να γράψουν τη γνώμη τους για το 2021, ελπίζω ότι ο Ευκλείδης Τσακαλώτος, αφού ρωτήσει ποιοι άλλοι θα συμμετέχουν και διαπιστώσει την κραυγαλέα έλλειψη ισορροπίας, θα τους πει: Δεν με τιμά και δεν σας τιμά τόσο μονόπλευρη συνθεση. Σας προτείνω αντί για εμένα να καλέσετε την Έφη Αχτσιόγλου!
https://sarantakos.wordpress.com/
